Bhumibol Adulyadej

	Vos an lenga piemontèisa
	Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì.

Bhumibol Adulyadej (an thailandèis: ภูมิพลอดุลยเดช; RTGS: Phumiphon Adunyadet), ciamà ëdcò Rama IX, a l'é nassù a Cambridge, Massachusetts (Stat Unì) ël 5 dë dzèmber dël 1927. A l'é 'l rè dla Thailandia dal 9 ëd giugn 1946 e a l'ha regnà për 70 agn e 126 di, essend ël monarca dël regn pì longh dla stòria dla Thailandia e un dij sovran ch'a l'ha regnà pì longh ant ël mond.

Vita privà e formassion

Bhumibol a l'era fieul dël Prinsi Mahidol Adulyadej (ël fieul ëd Rè Chulalongkorn, Rama V) e dla Prinsëssa Sangwan. A l'ha na seure pì veja, la Prinsëssa Galyani Vadhana, e 'n frel pì vej, Rè Ananda Mahidol (Rama VIII). A l'é nassù ant ël Massachusetts mentre che sò pare a studiava medzin-a a l'Università d'Harvard. A l'ha studià a la Mater Dei School a Bangkok, peui an Svìssera, andoa ch'a l'ha frequentà 'l Gymnase Classique Cantonal a Losanna. Dòp la mòrt ëd sò frel (1946), a l'ha decidù 'd resté an Svìssera për completé soa educassion, studiand drit e siensa polìtica a l'Università 'd Losanna.

Dël 28 d'avril 1950, apress la coronassion, a l'ha marià Mom Rajawongse Sirikit Kitiyakara, ch'a dventrà la Regin-a Sirikit. La cerëmonìa dël mariagi a l'é stàita a Bangkok. Ël rè e la regin-a a l'han avù quatr fieuj:

Prinsëssa Ubolratana Rajakanya (n. 1951)
Prinsi Maha Vajiralongkorn (n. 1952, dventà Rè Rama X dël 2016)
Prinsëssa Maha Chakri Sirindhorn (n. 1955)
Prinsëssa Chulabhorn Walailak (n. 1957)

Regn

Bhumibol a l'é dventà rè dòp la mòrt misteriosa 'd sò frel, ël Rè Ananda Mahidol (Rama VIII), ël 9 ëd giugn 1946. Soa coronassion ofissial a l'é stàita ël 5 ëd magg 1950 al Grand Palass ëd Bangkok. Sò regn a l'ha vëddù 19 colp dë stat militar e 16 costitussion diferente, ma ël rè a l'é sempe stàit un sìmbol d'unità e stabilità për la nassion. A l'ha dovrà sò prestigi për medié an crise polìtiche e për sostnì 'd progèt ëd dësvlup ruraj.

Anvension e arcògniment

Rè Bhumibol a l'é stàit n'anventor e n'artista. A l'ha registrà 'd brevèt an Thailandia (për n'euj artifissial, na vàlvola për traté j'eve, e via fòrt) e a l'era 'n mùsich jazz e compositor apressià. A l'ha scrivù vàire composission, comprèise mùsiche për d'òpere e 'd canson patriòtiche. A l'era ëdcò un fotògraf e pitor talentà.

Progèt 'd dësvlup

Ël rè a l'era angagià ant j'atività 'd dësvlup ruraj, dzortut për l'agricoltura sostenìbil e la gestion dj'eve. Sò programa "Suvarnabhumi" a l'ha adressà ij problema dla suitin-a, dla diga e dla qualità dj'eve. A l'ha promovù la "Teorìa dla Neuva Siensa" (për n'agricoltura autosuficient) e 'l proget "Royal Rainmaking" për creé la pieuva artifissial.

Mòrt

Bhumibol Adulyadej a l'é mòrt ël 13 d'otóber 2016 a l'età 'd 88 agn, al Siriraj Hospital ëd Bangkok, dòp na maladìa longa. Soa mòrt a l'ha causà un period ëd lut nassional d'un agn an Thailandia. Soa cerimònia 'd sipoltura a l'é stàita fàita dël 26 d'otóber 2017, con un elaborà ritual ch'a l'ha durà vàire di e ch'a l'ha arpresentà un-a dle pì ampie sirimònie real dël sécol.

Eredità e arconossiment

Rama IX a l'é arvërsà coma 'l pare dla nassion dai thailandèis. A l'ha arseivù vàire tìtoj onorìfich anternassionaj, anclusa la Gran Cròss ëd la Legion d'Onor fransèisa e la Medaja d'Òr dël Congrèss american. Dël 1988, a l'ha arseivù ël tìtol ëd "Maharaj" (ël Grand) da l'ONU për sò angagg ant ël dësvlup uman.

Vardé 'dcò