Calabria
 |
Vos an lenga piemontèisa |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |
 La Calabria a l'é na region ëd l'Italia meridional, situà a la ponta dla penìsola italian-a (ël "dil" dlë stival). Sò cap-leu a l'é Catanzaro . A conta 1.832.147 abitant (2025) e a l'ha na surfassa 'd 15.222 km² . GeografìaLa Calabria a confin-a a nòrd con la Basilicata . A l'é bagnà a òvest dal Mar Tiren e a est dal Mar Jòni; a sud-òvest, lë Stret ëd Messin-a a la separa da la Sicilia . Ël teritòri a l'é prevalentement colinos e montagnos: le colin-e a coato ël 49,2% dla region, le montagne ël 41,8% e le pian-e mach ël 9% . Ij prinsipaj massiss a son el Polin (con la sima pì àuta dla region, ël Mont Serà Dolcedòrm, 2.267 m), la Sila (n'ampli autopian boscos) e l'Aspromont . Ij fium pì important a son ël Crati, ël Neto e le caraterìstiche fiumare (cors d'eva a régim torentissi) . StòriaLa region a l'ha 'd rèis antiche. A l'é stàita abità da popoj com j'Enotri e ij Brussi . A l'é stàita ël cheur dla Magna Grecia, con sità important 'me Croton (andova a l'ha vivù Pitàgora) e Locri . A l'época roman-a a l'era part dla Regio III Lucania et Bruttii . D'apress a l'é stàita dominà da Bizantin, Norman, Svevi, Angioin e Aragonèis . Dël 1860 a l'é intrà ant ël Regn d'Italia con la spedission dij Mila . La region a l'é caraterisà da na granda diversità lenghìstica, con la presensa ëd minoranse grecàniche, arbëreshe e ossitan-e . Monument e Leu d'anteresseLa Calabria a goerna 'd tresor artìstich e naturaj. Ant ël Museo Archeològich ëd Reggio Calabria a son conservà ij famos Bronz ëd Riace . D'àutri sit amportant a son Capo Colonna (antica colonia greca) e ij borgh medievaj com Pentedattilo . La region a l'ha tre parch nassional: ël Parch dël Pollino (ël pì grand d'Italia), ël Parch dla Sila e 'l Parch ëd l'Aspromont . Le coste a son famose për la blëssa dël mar, con destinassion com Tropea, Capo Vaticano e la Riviera dij Cedri . EconomìaTradissionalment basà an sl'agricoltura (euli, agrum, vin), ant j'ùltim agn l'economìa dla region a l'ha mostrà 'd segnaj positìv. Dël 2025, ël PIL a l'é chërsù d'1,3%, dzortut grassie a l'industria alimentar, le costrussion (ligà al PNRR) e ij servissi . L'ocupassion a l'é aumentà e la disocupassion a l'é calà . La Calabria a l'é 'dcò 'n produtor amportant d'euli d'uliva e d'agrume . Ël turism a l'é 'n setor an chërsùa, possà da le blësse naturaj e dai sit archeològich . AministrassionLa region a l'é spartìa an sinch provinse: Catanzaro (capleugh), Cosensa, Croton, Res ëd Calabria e Vibo Valentia . Ël President dla Region a l'é Roberto Occhiuto (dal 2021) . Sità e provinseLa Calabria a l'ha 5 provinse:
Anliure esteriore |
|||||||||||||||||||||||||
