Carpinus betulus
 |
Vos an lenga piemontèisa |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |
  Ël chërpo: Carpinus betulus[modìfica | modifiché la sorgiss]Descrission[modìfica | modifiché la sorgiss]Ël chërpo (Carpinus betulus L.) a l'é n'erbo o busson dël géner Carpinus, dla famija dle Betulaceae, conossù 'dcò con ij nòm comun ëd "chërpo bianch". A peul rivé a n'autëssa 'd 20-25 méter, con na scòrsa seuliaa e grisa, motobin caraterìstica. Le feuje a son sempie, auterne, ovaj, con ël bòrd seghëttà e a pijo na colorassion giaun-òcra motobin bela d'otonn. Ël bòsch a l'é dur e compat, motobin apressià an ebanisterìa. Le fior a son ament separà (mas-cc e fumele), ch'as dësvlupo a la prima. Ël frut a l'é un achen alà përcorù da na bràtola a tre lòb (samara), ch'a përmëtt la disseminassion dal vent. A l'ha na chërsùa lenta e a peul vive fin a 150 agn. Distribussion[modìfica | modifiché la sorgiss]Ël chërpo a l'é nativ dl'Euròpa sentral e oriental, ma a l'é present 'dcò ant l'Euròpa ossidental fin-a a l'Asia minor. An Italia, a chërs spontani ant le region setentrionaj e sentraj, dzortut ant ij bòsch ëd pian-a e 'd colin-a, ant le foere mës-cià con rol e castagne. A-j piaso ij teren fons e ùmid, ma nen ristagnant. A l'é motobin dovrà 'dcò 'me essensa ornamental ant ij parch e për formé ëd sev, përchè as fà bin tajé e a l'ha na ombra densa. Notissie[modìfica | modifiché la sorgiss]Ël bòsch dël chërpo a l'é motobin dur e compat, e për sòn as dòvra për fé 'd mòbij ëd qualità, ëd feramenta, d'utiss agrìcoj e 'd ciòche. A l'era dovrà 'dcò për fé 'd carbon vegetal. Ant la tradission popolar, a l'era considerà n'erbo portafortuna e a l'era dovrà për fabriché d'angranagi e 'd component ch'a l'avìo da resiste a 'd fòrt solicitassion mecàniche. Për soa resistensa a taj e s-cianch, a l'é un-a dle piante pì dovrà ant le tòpie e për creé 'd labirint vegetaj. An natura, a l'é n'erbo ch'a-j piaso j'ambient fresch e mës-cià, e a l'é n'indicator ëd teren bin drenà. Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse[modìfica | modifiché la sorgiss]
|
