Cedrus libani
 |
Vos an lenga piemontèisa |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |
 Ël sèder dël Lìban: Cedrus libaniDescrissionËl Cedrus libani, conossù 'me sèder dël Lìban, a l'é na conìfera sempreverda dla famija dle Pinaceae. A peul rivé a n'autëssa 'd 40 méter e a l'ha un portament slansà e piramidal da giovo, peui a dventa pì largh e a cùpola pian-a quand a l'é vej. La scòrsa a l'é grisa e fissurà, ch'as dëstaca a plache. Le feuje a son avusse, verd scur, riunìe an cite rosëtte. J'ansidite pin-e a son drite, a forma 'd baril, ch'as dësbelo an liberand le smens alà. A l'é famos për sò bòsch aromàtich, resistent a j'inset e al marsé, e për soa longevità (a peul vive fin-a a 2.500 agn). DistribussionËl sèder dël Lìban a l'é nativ dle montagne dl'Asia ossidental: as treuva ant ël Lìban, ant la Siria ossidental, ant la Turchìa meridional e ant ël Cipro. A chërs ant le zòne montagnose, an preferensa antra ij 1.500 e i 3.000 méter d'autëssa, ant un clima mediterani montagnos con ëd fioche invernaj. Le pì ampie foreste ëd sèder a son restà ant ël Mont Lìban, andova ch'a son sìmbol nassional e patrimòni ëd l'UNESCO. A l'é 'dcò coltivà 'me pianta ornamental an Euròpa e an América dël Nòrd. NotissieËl sèder dël Lìban a l'é stàit dovrà fin da l'antichità: ij Feniss e j'Egissi a në fasìo nav, ij templi (ël templi 'd Salomon a l'era costruì con sò bòsch) e dij sarcòfagh. Ant la Bibia, a l'é motobin nominà coma sìmbol ëd fòrsa e 'd nobiltà. Al di d'ancheuj, soe foreste a son motobin ridovùe për ël dësboscament ecessiv dij sécoj passà, ma a son protete da lege e da progèt ëd riforestassion. Ël bòsch a l'é sempe apressià për l'ebanisterìa fin-a, la scultura e la fabricassion d'utiss musicaj. A l'é 'dcò na pianta simbòlica, arpresentà an sla bandiera dël Lìban. Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
|
