DNA

Da Wikipedia.
Drapò piemontèis.png Vos an lenga piemontèisa
Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì.


Animassion d'un tòch ëd DNA

L'àcid desòssi-ribonuclèich a l'é ël material genétich dle célule che a conten, codificà an langage chìmich, tute j'istrussion për la sìntesi dle protein-e e për la regolassion ëd gran part dj'event celular. As trata 'd na molécola a forma 'd dobia élica tordùa. Ël DNA a l'é localisà dzortut ant la nos celular, anté che a l'é assossià a protein-e e organisà an manera fòrt complicà ant ij cromosòma. Na s-cianta ëd DNA as treuva andrinta ai mitocondr e, ant le piante, andrinta ai plastid, anté che a l'ha la fonsion ëd codifiché e dirige la bio-sìntesi ëd costi cit òrgo.
Ël DNA a l'é pi sempi andrinta ai procariòt, anté che a l'ha gnun-e protein-e assossià e anté che a l'é nen organisà an struture complicà come a lo son ij cromosòma eucariòtich. Ël DNA an coste célule a l'é present an forma ëd filament ësparagià ant ël citoplasma, ëd forma prevalentement arionda, e a l'é ciamà cromosòma batérich. Le molécole ëd DNA ant le célule a l'han sempe dimension grande, che però a vario motobin conforma a la spece.
Mach ant j'agn sinquanta a l'é stàit possìbil assigné con sicurëssa al DNA e a j'àcid nuclèich la fonsion ëd còdes che a adressa e a régola la pi gran part dj'atività celular. L'àcid desòssi-ribonuclèich a l’é ëdcò, da na mira biochìmica, un polìmer orgànich e ij sò monòmer a son ij desòssi-ribonucléutid. A l’é present andrinta a tuti j'organism vivent, e as peul trové ëdcò an bomben ëd vìrus. A l’é na molécola motobin amportanta përchè a traspòrta l'informassion genética necessaria a la trasmission dij caràter arditari. Tute le protein-e presente ant j'organism vivent a ven-o da un process ëd sìntesi ch'a l'ha soa adoss ant l'informassion ambaronà andrinta ël DNA.
Tuti ij nucleòtid a son formà da tre part: na molécola ëd desòssi-ribéusio (un sùcher sempi, apartenent ai pentus), un grop fosfà e na base asotà (citosin-a, guanin-a, adenin-a o timin-a). L'àtom ëd carbòni an posission 3 ansima l’anel dël disòssi-ribéusio a l’é lijà a un grop -OH da na resta fosfòrica che, a soa vòta, a gropa an posission 5 l'anel ëd ribéusio apartenent al monòmer ch'a l'ha da banda. I l’oma donca në schéletro fosfà-sùcher-fosfà..., e al contrari ai sùcher a son gropà le diverse base asotà, che a detèrmino la sequensa spessìfica.

Le mutassion[modìfica | modifiché la sorgiss]

Cand ël DNA a l'é copià an na célula, dle vire a-i riva n'eror ch'as traduv con na mutassion.

Ij confront ëd DNA[modìfica | modifiché la sorgiss]

An confrontand ël DNA ëd vàire animaj, as peul ëmzuré ël nùmer ëd sëmijanse e ëd diferense e tirene le relassion ëd parentela.