Damasch

	Vos an lenga piemontèisa
	Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì.

Damasch (دِمَشْق an arab, transliterà Dimašq; an sirian aramàich: ܕܰܪܡܣܘܩ, Darmsûq) a l'é la capital e la sità pì granda dla Siria.

A conta pì che 2,9 milion d'abitant (2023) e a l'é un dij sènter stòrich e colturaj pì antich dël mond, abità ininterotament pì 'd 5.000 agn.

Geografìa

Damasch a së stend ant l'oasi ëd Ghouta, ai pé dël Mont Qasioun, ant la part sud-òvest dla Siria, a anviron 80 km da la frontiera con ël Liban. A l'é traversà dal fium Barada, ch'a dà vita a l'oasi e a l'ha përmetù la fondassion dla sità. Ël clima a l'é mediterani desèrtich, con istà motobin càude e sëcche e invern frèid e pì ùmid.

Stòria

Damasch a l'é considerà un-a dle sità abità ininterotament pì veje dël mond. Le testimonianse dë stansiament uman a armonto al III millenni aGC. A l'era 'n pòst amportant për j'aramé, peui a l'é dventà capital dël Regn Aramé (sécol XI aGC). A l'é stàita conquistà da j'Assir, dai Babilonèis, dai Persian, da Alessander Magn e dai Selèucid. Sota l'Imperi Roman e peui Bisantin, a l'ha dësvlupasse 'me sènter comersial.

Dël 636, Damasch a l'é conquistà da j'àrab mussulman e dël 661 a dventa la capital dël Califat dj'Omayyad, l'imperi islamich pì gran ëd sò temp. Dòp la fin dj'Omayyad (750), a l'ha përdù soa posission sentral ma a l'é restà 'n sènter cultural e comersial amportant. A l'é stàita conquistà da ij Crosià (1099), dai Mameluch (1260) e da j'Otoman (1516). Dòp la Prima Guèra Mondial, a l'é dventà part dël Mandà Fransèis e peui, dël 1946, capital dla Siria indipendenta.

Dòp l'ancamin ëd la Guèra Sivila Sirian-a dël 2011, Damasch a l'é stàita teàter ëd vàire combatiment e assedi, ma a l'é restà sota 'l contròl dël govern.

Monument e pòst d'antëresse

Templi dj'Omayyad: un-a dle moschee pì amportante e antiche dël mond islàmich, costruìa dël sécol VIII.
Sita Veja: arconossùa da l'UNESCO coma Patrimòni ëd l'Umanità, con soe stra strèite, soe ca tradissionaj e sò sùq (mercà covert).
Stra Drit-a (Via Recta): l'antica stra prinsipal roman-a, ch'a traversa la sità veja.
Casa 'd Sant Anìa: antich santuari cristian andova, scond la tradission, Sant Paolo a l'é stàit batià.
Palass Azem: un palass otoman dël sécol XVIII, ancheuj Musé dj'Art e dle Tradission Popolar.
Cìtadela 'd Damasch: na fortëssa medieval.

Aministrassion

Damasch a l'é la capital dla Siria e la sede dël govern, dël parlament e dle ambassade. La sità a l'é 'l capleugh dël Governatorà 'd Damasch. L'àrea urban-a a comprend ëdcò la sità 'd Daramà (الدارماء), ch'a l'é separà aministrativament.

Economìa

Prima dla guèra, l'economìa 'd Damasch as basava ansima ai servissi, al comersi, al turism e a l'andustria legera (tèssil, alimentar, artisanà). La guèra a l'ha causà 'n colass grev, ma la sità a l'é 'l sènter finansiari e comersial pì amportant dla Siria.

Cultura

Damasch a l'é stàita storicament un pont d'ancontr antra diverse colture: àraba, otoman-a, cristian-a. A l'é famosa për soa produssion ëd tessù (ël "damasch", un tèssil ëd seda), për soa cusin-a (es. meze) e për soa mùsica tradissional. L'Università 'd Damasch a l'é la pì veja e granda dla Siria.