Dinàmica

	Vos an lenga piemontèisa
	Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì.

La dinàmica a l'é la part dla mecànica ch'a studia la relassion antra ël moviment dij còrp e soe càuse, valadì le fòrse. A l'é l'arzulta dël travaj d'Isaac Newton, ch'a l'ha formalisà ij prinsipi fondamentaj ant sò test Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica (1687). A l'é un dij setor pì amportant ëd la fìsica.

Ij tre prinsipi (o lej ëd Newton) a son:

Prima lej: Prinsipi d'inersia. N'[oget a manten sò stat d' arpòs o moviment retilini uniform, a men che na fòrsa esterior a lo cambia.
Sconda lej: Lej fondamental dla dinàmica. La fòrsa arzultanta (F) aplicà a un còrp a l'é diretament proporsional a soa acelerassion (a) e a l'ha l'istessa diression (F = m·a), anté che m a l'é la massa.
Tersa lej: Prinsipi d'assion e reassion. Për minca assion (fòrsa) a-i é n'assion ugual e contraria (a l'é la reassion).

Sot-setor dla dinàmica

La dinàmica as divid an:

Cinética: a studia ël moviment an relassion a le fòrse e a la massa (es. machina sempia, proiétil, mòto armònich).
Stàtica: a studia j'echilibri dle fòrse (quand che la soma dle fòrse a l'é zero, e ël còrp a l'é an arpòs o a l'ha moviment retilini uniform).
Dinàmica dël còrp rèid: a studia ël moviment dij còrp ch'a peulo nen deformesse (es. roa, biela).

Grandësse dinàmiche

Le grandësse pì amportante a son:

Fòrsa (N, Newton): l'assion ch'a modìfica lë stat ëd moviment.
Massa (kg, chilo): la mzura dl'inersia dël còrp.
Quantità ëd moviment o moment (kg·m/s): p = m·v.
Travaj (J, joule): W = F·s.
Potensa (W, watt): P = W/t.
Energìa cinética (J): K = 1/2·m·v².
Energìa potensial (J): l'energìa associà a la posission (es. gravitassional U = m·g·h).

Anliure