Edmonton
 |
Vos an lenga piemontèisa |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |
 Edmonton a l'é na sità dël Canadà, capital dla provinsa federal dl'Alberta dont a l'é la scònda sità për popolassion apress Calgary. A l'ha na popolassion ëd 932.546 abitant (2016), che a monta a 1.491.000 s'as considera l'àrea metropolitan-a (Greater Edmonton). A l'é ciamà The Gateway to the North (La Pòrta dël Nòrd) e Festival City (Sità dij Festival) për soe vàire manifestassion culturaj. StòriaAnt ël perìod pre-colonialLa region d'Edmonton a l'era stòricament abità da vàire prinsipaj Nassion, an particolar ij Cree, ij Blackfoot, ij Métis e j'Iroquois. Sti pòpoj a cassavo e a negossiavo longh ël fium North Saskatchewan. Fondassion e época dij fòrtLa sità a l'é stàita fondà dël 1795 'me Fort Edmonton, stabiliment dla North West Company për la pelisserìa. Ël nòm a riva dal paìs nativ dël diretor dla companìa, Sir James Winter Lake, ch'a l'era nassù a Edmonton (Middlesex) an Anghiltèra. Ël fòrt a l'é dëspiassasse vàire vire prima dë stabilisse ant soa posission atual vers ël 1819. A l'é dventà na pòsta amportanta dla Hudson's Bay Company apress la fusion dël 1821. Dal fòrt a partìo le carovan-e vers l'àrtich e a rivavo ij comerciant con le plisse. Espansion e statù 'd capitalCon l'ariv ëd la ferovìa (Canadian Pacific Railway, 1885), Edmonton a l'ha ancaminà a chërse viaman. Dël 1904 a l'é dventà na sità (city) e dël 1905 a l'é stàita proclamà capital dla neuva provinsa dl'Alberta. Ël boom ëd lë sfrutament dël petròli ant j'agn '40 e '50 a l'ha trasformà Edmonton ant un sènter econòmich amportant. Svilup modernAnt j'ùltime desen-e d'agn, Edmonton a l'ha diversificà soa economìa, chërsù ant l'educassion, la tecnologìa e ij servissi. A l'ha organisà dj'event antërnassionaj com ij Commonwealth Games dël 1978 e l'Universiade d'Invern dël 1983. GeografìaEdmonton a resta ant la pàrt sentral dl'América dël Nòrd, a 645 mèter d'autëssa, an sël fium North Saskatchewan. A l'é situà ant la zona ëd transission antra le pianure e la region boscosa dël nòrd. ClimaEdmonton a l'ha un clima continentaj ùmid (classificassion Köppen: Dfb), con invern frèid e istà càude. Le temperature a peulo droché fin a -40°C an gené e monté a 30°C a luj. A l'ha 2.299 ore 'd sol l'ann e 'd precipitassion moderà (apopré 460 mm). Architetura e paisagi urbanLa sità a l'é caraterisà dal North Saskatchewan River Valley, ël parch urban pì grand dël Canadà (7.400 ha), ch'a lassa dë spassi verd motobin gròss e sentrà. Ël sènter (downtown) a l'ha 'd gratacel moderà e dë struture amportante coma lEdmonton City Hall e la Alberta Legislature Building. EconomìaEdmonton a l'é 'l sènter aministrativ e econòmich dl'Alberta. Soe atività prinsipaj a son:
DemografìaDël 2021, la popolassion municipal a l'era 'd 1.010.899 abitant. La composission ètnica a l'é motobin diversa:
Le lenghe pì parlà a part l'anglèis a son: tagalog (filipin), punjabi, cinèis mandarin, spagneul, e arab. CulturaFestivalEdmonton a l'é conossùa për ël Edmonton International Fringe Festival (ël pì gròss d'América dël Nòrd), ël Edmonton Folk Music Festival, ël K-Days (esposission e fere), e lIce on Whyte (festival dë sculture 'd giassa). Art e mùsicaA l'ha 'd teater amportant (Citadel Theatre, Edmonton Opera), lArt Gallery of Alberta, e 'l Royal Alberta Museum. A l'é la sità 'd nàssita ëd vàire musicista famos, coma Michael Bublé. SpòrtJEdmonton Oilers (NHL) a son l'echip pì famosa, avend vagnà 5 Stanley Cup ant j'agn '80 con Wayne Gretzky. A-i son ëdcò jEdmonton Elks (CFL, fótbal canadèis) e jFC Edmonton (fótbal). IstrussionEdmonton a l'ha tre università prinsipaj:
A-i son 'dcò vàire scòle pùbliche e catòliche. Traspòrt =
Pòst d'anteresse
Personagi famos nassù a Edmonton
Vëdde 'dcòLigam estern |
