Emil Post
 |
Vos an lenga piemontèisa |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |
 Emil Leon Post (nassù a Augustów, Imperi Russ, l'11 ëd fërvé dël 1897, mòrt a New York ël 21 d'avril dël 1954) a l'é stàit un matemàtich e lògich american d'origin polonèisa, un dij pionié dl'informàtica e dla teorìa dla computabilità. A l'é considerà un dij pare fondator ëd la siensa dl'elaborassion . Sò travaj a l'ha ancaminà la teorìa moderna dla dimostrassion . Biografìa[modìfica | modifiché la sorgiss]Post a l'era nassù ant na famija ebràica a Augustów (ancheuj an Polònia). Dël 1904 a l'é emigrà con la famija a New York . Da masnà a l'era passionà d'astronomìa, ma a dódes agn a l'ha përdù ël brass ant n'incident ëd màchina, e lolì a l'ha butalo fòra da costa cariera . A l'é laureasse an matemàtica al City College ëd New York dël 1917, peui a l'ha otnù 'l dotorà a la Columbia University dël 1920 . Dël 1921 a l'ha fàit un post-dotorà a Princeton. La vita 'd Post a l'é stàita marcà da la depression maniacal, ch'a l'ha patì për tuta la cariera . Dël 1921 a l'ha avù la prima crisi; dël 1924 a l'é stàit obligà a chité la recerca për vàire agn e a l'ha travajà com magìster ëd matemàtica ant le scòle superior 'd New York . Dël 1936 a l'é stàit nominà professor al dipartiment ëd matemàtica dël City College (CUNY) . A l'é mòrt dël 1954 për n'atach ëd cheur dòp na seduta d'eletroshock. Sò travaj[modìfica | modifiché la sorgiss]Lògica e completëssa[modìfica | modifiché la sorgiss]Ant soa tesi ëd dotorà (publicà dël 1921), Post a l'ha dimostrà che 'l càlcol proposissional dij Principia Mathematica a l'é complet (tute le tautologìe a son teorema) . Për felo, a l'ha anventà le tàule ëd la vrità (independentement da Ludwig Wittgenstein e Charles Peirce) . A l'ha ëdcò studià le lògiche plurivalent (pì che doi valor ëd vrità) . Teorìa dla computabilità[modìfica | modifiché la sorgiss]Dël 1936, Post a l'ha dësvlupà (independentement da Alan Turing e Alonzo Church) un model matemàtich dël càlcol, ciamà Formulation 1, equivalent a la machina ëd Turing. A l'ha ëdcò anventà ij sistema canònich (o sistema ëd Post), ch'a son stàit amportant për la definission dij lengagi generativ. A l'é avosà dzortut për sò problema dla corëspondensa (1946), un problema indecidìbil ch'a l'ha anfluensà la teorìa dij lengagi formaj . Sò problema a l'é l'esempi pì avosà ëd problema indecidìbil dòp col ëd la fermà . Ansem enumeràbij recursiv[modìfica | modifiché la sorgiss]Ant sò discors a l'American Mathematical Society dël 1944, Post a l'ha duvertà la stra a la gerarchìa aritmética e a l'ha formulà sò problema (Post's problem) an sla relassion antra ansem enumeràbij recursiv e l'ansem ëd la fermà . Sò problema a l'é stàit arzolvù ant j'agn Sinquanta con l'anvension dël métod ëd priorità . Arconossiment[modìfica | modifiché la sorgiss]A l'é considerà un dij fondator dla teorìa dle funsion e a l'ha anfluensà generassion ëd siensià, an primis Kurt Gödel (ch'a l'ha mostrà l'incompletëssa dël 1931, che Post a l'avìa già pressentì ant ël 1921) . Com a l'ha scrit W. V. Quine, ël concet ëd fonsion recursiv a l'é stàit dëscoatà da quatr matemàtich an manera independenta, e Post a l'era un ëd lor . Anliure[modìfica | modifiché la sorgiss] |
