Felice Chiò
 |
Vos an lenga piemontèisa |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |
|
Felice Chiò (nassù a Chërsentin (Vërsèj) ël 29 d'avril dël 1813, mòrt a Turin ël 28 ëd magg dël 1871) a l'é stàit un matemàtich e polìtich Italian, avosà dzortut për la Régola ëd Chiò për ël càlcol dij determinant. Biografìa[modìfica | modifiché la sorgiss]Restà òrfan an tendra età, Chiò a l'ha studià a Vërsèj e peui a l'Università ëd Turin, andoa a l'é laureasse an filosofìa dël 1835 . Ambelessì a l'é stàit anlev dël matemàtich Giovanni Plana e a l'ha studià ëdcò sota Amedeo Avogadro . Dël 1838 a l'é stàit nominà professor ëd matemàtica a l'Academia Militar ëd Turin e dël 1839 a l'ha vagnà 'l concors për dotor agregà al colegi ëd Filosofìa . Dël 1854 a l'ha otnù la càtedra ëd fìsica matemàtica a l'Università ëd Turin, andoa a l'é stàit ël sucessor d'Avogadro . Pì tard a l'ha tnù ëdcò ël cors d'anàlisi e geometrìa superior . A l'é stàit ëdcò ativ an polìtica: a l'é stàit deputà për soa sità natal al Parlament Subalpin për ses legislature (dal 1849 al 1860) . As mantnìa a la snistra dë schierament liberal, isolà e sensa consorterìe . Dal 1864 al 1867 a l'é stàit mèmber dël Consèj Superior për j'Istitù d'Istrussion . A l'é mòrt a Turin dël 1871, e un bust e na làpide a lo arciamo ant ij pòrti ëd l'Università ëd Turin . Euvre matemàtiche[modìfica | modifiché la sorgiss]La produssion sientìfica 'd Chiò, bele pa vasta, a l'é stàita ancreusa e pien-a d'arzultà originaj, dzortut ant l'anàlisi pura . La polémica an sla serie ëd Lagrange[modìfica | modifiché la sorgiss]Sò contribù pì avosà a riguarda la serie ëd Lagrange. Dël 1841 Chiò a l'ha presentà na memòria a l'Academia dle Siense ëd Turin ch'a coregìa n'eror ëd Lagrange an sla rèis ch'a vnisìa esprimùa da soa serie . La memòria a l'é stàita arfudà për l'antërvension ëd Carlo Ignazio Giulio e Luigi Federico Menabrea, ch'a difendìo le teorìe ëd Eulero e Lagrange contra j'inovassion ëd Cauchy . Con l'apògg ëd Augustin-Louis Cauchy, la memòria a l'é stàita publicà da l'Academia dle Siense ëd Paris antra 'l 1844 e 'l 1847, an creand na gran polémica ant l'ambient sientìfich italian . Un teorema an sla convergensa dle serie periòdiche, presentà ant l'istess period, a l'é stàit pubblicà dël 1844 dal matemàtich K.J. Malmsten an Svessia . Regola ëd Chiò për ij determinant[modìfica | modifiché la sorgiss]Chiò a l'é avosà dzortut për la Regola ëd Chiò (o "Métod ëd Chiò") për semplifiché 'l càlcol dij determinant. Costa régola a l'é stàita publicà dël 1853 ant sò "Mémoire sur les fonctions connues sous le nom de résultantes ou de déterminans" . La régola a dis che si a na riga (o colòna) as gionta na combinassion linear dle rimanente, ël determinant a cangia nen, lòn ch'a përmët d'oten-e djë zero e semplifiché 'l dësvlup ëd Laplace. A l'ha 'dcò formulà na régola për evité dj'inesatësse ant ij sistema d'equassion con coefissient antregh . D'àutri contribù[modìfica | modifiché la sorgiss]D'àutri sò studi a trato dla teorìa dle corbe, dël càlcol dle diferense finìe e dj'integraj. A l'ha 'dcò scrivù 'd travaj an sj'armòniche e an sla soma dla serie armònica . Anliure[modìfica | modifiché la sorgiss] |
