Gengis Khan
Genghis Khan, nassù d'antorn al 1162, as conòss pa sò pòst ëd nassita, miraco vzin al fium Oron, anté a l'era nassù con ël nòm ëd Temujin.
A l'era ël fieul d'un cap-tribù, ch'a l'era stait anvelenà dai nemis, donch, Temujin a l'era cressù an povertà da soa mare, bandonà dal rest dla tribù. Genghis s'era ancaminà a strenze lianse fondò sul mérit e pa sla nobiltà. D'apress d'avèj unì le tribù mòngole e d'avèj fàit le prime conquiste, a l'era stàit ciamà Genghis, visadì dominator universal.
A l'avia organisà l'armada an unità decimaj, ploton da 10, 100, 1.000 e 10.000 òm, la forsa ëd sò esercit a l'era l'abilità ëd traversé fin a 100km minca dì.
D'apress d'avej sodè ël podèj an Mongòlia, a l'ha sogetà i Tanguti, la dinastìa Jin an conquistand Pechin e l'amper Corasmi an Asia sentral, an batand n'amper dëstèis dla Cin-a al Mar Caspi.
A l'avia batà un còdes civil, ciamà Yasa, a soportava tute le religion e a l'avia batà le condission për la pas mongòlica, visadì n'era quand a l'era possibil traversé tut l'amper e la via dla seda sensa sagrin.
A soa mòrt ant ël 1227, ël còrp a l'é stàit portà e sotrà an Mongòlia. Fin adess ël pòst ëd la sipoltura a l'é pa anco' stàit trovà, na legenda a dis che ij sotror a l'avio flambà chicassìa abordè sla strà për storé Genghis Khan.
Studi sul DNA fortisso che lë 0,5% dla popolassion mondial e ël 16% dla popolassion asiatica a l'é dissendent ëd Genghis Khan.