Herbert von Karajan
 |
Vos an lenga piemontèisa |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |
 Herbert von Karajan (nassù Heribert Ritter von Karajan a Salisborgh ël 5 d'avril dël 1908, mòrt a Anif (Austria) ël 16 ëd luj dël 1989) a l'é stàit un diretor d'orchestra austrìach. A l'é stàit ël diretor prinsipal dël Berliner Philharmoniker për 34 agn e a l'é considerà un dij pì grand diretor d'orchestra dël sécol ch'a fa XX . BiografìaKarajan a l'era 'n geni al pianofòrt da cit . A l'ha studià al Mozarteum ëd Salzburgh e a l'Academia ëd Vien-a. Sò prim ancàrich a l'é stàit al Teatro 'd Ulm . Dël 1935 a l'é dventà 'l pì giovo Generalmusikdirektor dla Gërmania a Aquisgran-a. La question nasistaL'assossiassion ëd Karajan al Partì Nasista (NSDAP) a l'é stàita për tant temp n'argoment controvers. D'apress jë studi pì recent, a l'é risultà ch'a l'avìa fàit domanda d'adesion già dël 1933 a Salzburgh . Dël 1935 a l'ha torna fàit domanda a Aquisgran-a për motiv ëd cariera . Apress la guèra, na comission a l'ha scagionalo e a l'ha podù torné a dirige. La cariera dòp la guèraDël 1947 a l'ha dirigiù për la prima vira a Londra con la Philharmonia Orchestra . Dël 1955 a l'é stàit nominà diretor a vita dla Berliner Philharmoniker, pòst ch'a l'ha ocupà fin-a a la mòrt . Dël 1967 a l'ha fondà Salzburger Osterfestspiele (Festa ëd Pasca ëd Salzburgh) . Euvre e arconossimentA l'ha vagnà la fama 'd "König Karajan" (Rè Karajan) për sò control assolù dla màchina mediàtica e discogràfica . A l'ha vendù pì che 200 milion ëd disch, an essend ël diretor d'orchestra con pì disch vendù dla stòria . A l'ha 'dcò fondà soa pròpria ca 'd produssion televisiva, la Telemondial. |
