Ludwig van Beethoven

	Vos an lenga piemontèisa
	Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì.

Ludwig van Beethoven a l'era nassù a Bonn ël 16 dë dzèmber dël 1770 e a l'é mòrt a Vien-a ël 26 ëd mars dël 1827. A l'é stàit un dij pi grand compositor dla stòria dla mùsica. Sò stil a l'é stàit ël trat d'union antra 'l Classicism (con Haydn e Mozart) e 'l Romanticism .

Biografìa

Fieul ëd Johann van Beethoven (musicista) e 'd Maria Magdalena Keverich, Beethoven a l'ha mostrà 'n talent pì che natural da cit. Sò prim mèistr a l'é stàit sò pare, ch'a l'ha anterpretà mal soa educassion . A 7 agn a l'ha fàit sò prim concert pùblich. Dël 1792 as trasferiss a Vien-a për studié con Joseph Haydn. Ambelessì a l'é dventà famos com pianista e compositor . Da j'agn 30 a l'ha comensà a perde l'udì. A la fin dla vita a l'era del tut ciòrgn. Tutun a l'ha seguità a compon-e, an dovrand la memòria e l'imaginassion .

Euvre prinsipaj

Mùsica orchestral

9 sinfonìe (Sinfonìa n.5 an dò minor, Sinfonìa n.6 "Pastoral", Sinfonìa n.9 "Corale").
5 consert për pianofòrt e orchestra (l' "Imperador" n.5).
1 consert për violin e orchestra (op. 61).
Le Creature ëd Prometé (balet).

Mùsica da cambra

16 quartèt d'arch (ij Quartèt op. 59 "Rasumovsky").
10 sonade për pianofòrt e violin (op. 47 "Kreutzer").
5 sonade për pianofòrt e violonsel.
1 sonada për pianofòrt e còrn.

Mùsica për pianofòrt

32 sonade për pianofòrt (L'Adiù, La Passion, Clar de lun-a, Waldstein, Appassionata, Hammerklavier).
Varietà: Für Elise (op. 39), Rondò a caprissi "Rabia për un sòld perdù" .

Mùsica vocal

Fidelio (única òpera lìrica).
Crist an sël Mont dj'Uliv (oratòri).
Missa Solemnis (op. 123), fàita për la nominà dl'Archiduca Rodolfo.
Cantà Moment ëd la pas.

Arconossiment

A l'ha arseivù 'd numbros arconossiment da 'n vita. Al dì d'ancheuj, a l'é considerà un dij pì grand geni dla mùsica ossidental. L'UNESCO a l'ha diciarà la Sinfonìa n.9 "Sinfonìa dël Mond" (2002). Un crater su Mercuri a l'ha sò nòm.

Anliure