Luis XIV ëd Fransa

Da Wikipedia.
Drapò piemontèis.png Vos an lenga piemontèisa
Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì


Luis XIV (pitura ëd H. Rigaud)

Luis XIV, batesà Louis-Dieudonné e stranomà ël Re Sol, o ël Grand, a l'era nassù a Saint-Germain-en-Laye ai 5 dë stèmber dël 1638.
A dventa re 'd Fransa ch'a l'ha mach sinch agn, a la mòrt ëd sò pare Luis XIII.
Soa mare Ana d'Àustria a garantiss la regensa: a son ij temp ëd la Fronda (1648-1653), l'arvira dl'àuta noblëssa e dël pòpol ëd Paris.
Dël 1660 Luis XIV a maria Marìa Teresa, anfanta dë Spagna. L'ann dop, a la mòrt ëd sò parin e prim ministr ël cardinal Masarin, ël re a nonsia ch'a governërà ëd përson-a. A ten consèj tuti ij di e as sirconda ëd ministr fidej.

Ij prim vint agn ëd regn përsonal a son ij pì vajant. Con Colbert a men-a la riorganisassion aministrativa e finansiaria dlë stat, ël dësvlup dël comersi e dla manifatura. Con Louvois a arforma l'armada e a cheuj tanti sucess militar.

Antra soe arforme a-i é staje l'antrodussion d'un sistema ëd pension, për dle profession gropà ai sò anteresse: ël regim ëspecial dij marin a l'é creà dël 1673, col ëd l'Opéra ëd Paris dël 1698.
A l'ha possà ël dësvlup dj'art e dle siense. A l'ha fàit costruì ël palass ëd Versailles.

A meuir a Versailles ël 1m dë stèmber dël 1715, dòp ëstantedoi agn ëd regn.