Malaysia

	Vos an lenga piemontèisa
	Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì.

La Malaysia (dita ëdcò Malesia; مليسيا an malèis) a l'é un pais dl'Asia sud-oriental, formà da doe region separà dal Mar dla Cin-a Meridional.

A confin-a via tera con Thailandia, Singapor, Brunèi e Indonesia; via mar con Vietnam e Filipin-e.

La capital costitussional a l'é Kuala Lumpur (1,8 milion d'abitant); cola aministrativa a l'é Putrajaya (85.000 abitant), costruìa ant j'agn '90 për descongestioné Kuala Lumpur. A l'ha na surfassa ëd 329.750 km² e a conta anviron 34 milion d'abitant (2024), con na composission multi-ètnica (malèis 50%, cinèis 23%, indian 7%, indìgen dël Bòrneo 12%).

Anté ch'as treuva

Geografìa

Lë stat ëd Malaysia a l'é formà da doi part:

la Malaysia ossidental (peninsular), ant la part meridional dla penìsola ëd Malesia, con teren montagnos e pian-e costiere;
la Malaysia oriental, ant la part setentrional dl'ìsola dël Bòrneo (stat ëd Sarawak e Sabah), caraterisà da foreste pluviaj e montagne (Kota Kinabalu, 4.095 m).

Ël pais a l'ha 'n clima equatorial, càud e ùmid tut l'ann.

Stòria moderna

La Malaysia a l'ha otnù l'indipendensa dal Regn Unì dël 1957 (Federassion dla Malaya). Dël 1963 a son unisse Sarawak, Sabah e pòch temp Singapor (ch'a l'é surtì dël 1965). A l'é stàita marcà për vàire agn dal govern ëd Mahathir Mohamad (1981-2003, peui 2018-2020).

Economìa

La moneda a l'é ël ringit (MYR). L'economìa a l'é un-a dle pì sviluppà dël Sud-est Asiàtich, basà an sl'esportassion d'euli ëd palma, petròli, gas natural, e dzortut an sl'industria eletrònica. A l'é 'n pais motobin an chërsùa, con gròsse tor binele (Petronas Towers) a Kuala Lumpur.

Organisassion polìtica

La Malaysia a l'é na monarchìa federal eletiva, l'ùnica al mond con costa caraterìstica.

La federassion a l'é formà da 13 ëstat e da 3 distret federaj.

Jë stat federà a son Perlis (*), Kedah (*), Penang, Perak (*), Kelantan (*), Terengganu (*), Pahang (*), Selangor (*), Negeri Sembilan (*), Malaca, Johor (*) (an Malaysia ossidental), Sarawak e Sabah (an Malaysia oriental).

Ij distret federaj a son Putrajaya, Kuala Lumpur e Labuan.

Ël cap dla Federassion (Yang di-Pertuan Agong) a l'é elegiù për un perìod ëd 4 agn daj 9 sultan djë stat federaj indicà con (*).

Dël 2019 a l'é stait elegiù Yang di-Pertuan Agong ël sultan ëd Pahang, Abdullah al-Haj.

Ël Prim Ministr (dal 2022) a l'é Anwar Ibrahim.

La Malaysia a fa part dël Commonwealth e dl'ASEAN.

Società

Lenga ofissial: malèis (Bahasa Malaysia). L'Islam a l'é religion ofissial, con libertà për j'àutre confession. La convivenza antra le comunità a l'é soens tèisa, ma ël pais a manten na stabilità.