Martel

Martel (dal latin martellus) a l'é n'atrass manual fondamental dovrà për bate, buté an posission o dësfé. A l'é un-a dle feramente pì antiche e universaj, dovrà ant vàire mësté, da l'edilissia a la falegnamerìa, da la mecànica a la metalurgìa.

Part e strutura

Un martel a l'é formà da:

Na testa, normalment 'd fer o d'assel temprà, con doe part prinsipaj:
- La testa, ch'a l'é la part pian-a o legerment bombà për bate.
- Ël penel (o còrn), ch'a peul avèj forma 'd quatr, 'd bala, 'd punta o dë stèila për buté an posission dij ciòv, për ësbërleché 'd pere o për d'àutri travaj specìfich.
Un man-i, ëd sòlit 'd bòsch robust (rol, frasso, ninsolé) o 'd material sintétich, fissà a la testa travers n'euj.

Sòrt ëd martel

A-i son vàire tipo ëd martel, mincadun për un travaj particolar:

Martel da frapé: pèis, con testa quadrà e penel a quatr.
Martel da minusié: pì cit, con penel a bala për dësfé 'd ciòv.
Martel da përdon: testa 'd goma o 'd plàstica për bate sensa marché.
Martel geològich: pì cit e pontù për colpì 'd pere.
Martel d'òr: cit e precis, dovrà da j'oréfiss.
Martel da meisin: con testa an ram për bate ant le fonderìe.

Utilisassion

Ël martel a l'é dovrà për:

Bate dij ciòv (ant l'edilissia e la falegnamerìa).
Dësfé 'd ciòv (con ël penel a quatr).
Modlé 'd metal (ant la fusin-a e la mëccanica).
Rompe ëd pere (ant la geologìa e l'edilissia).
Buté an posission dle trav (ant la carpentarìa).

Stòria

Ij prim martej a j'ero 'd pere fissà a 'n branch con ëd ligam 'd vengh. Con l'Età dël Bronz a son dventà 'd bronz e, dòp, con l'Età dël Fer, a son fasse pì resistent. La strutura base a l'é restà sostansialman cola midema an vàire sécoj.

Martel ant la coltura piemontèisa

Ant la tradission piemontèisa, ël martel a l'era 'n simbòl dël travaj onest e dla trasformassion dla materia. A l'era l'utiss fondamental dël murador, dël minusié e dël minador. Ël sò son a marcava 'l ritm dël travaj ant le fàbriche e j'ovrié.

Vardé 'dcò

Arferiment

Vocabolari Treccani