Monzón

	Vos an lenga piemontèisa
	Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì.

Monzón a l'é 'l capleugh dël Cinca Medio e dla provinsa ëd Huesca an Ëspagna. A l'é situà ant la comunità autònoma dl'Aragon-a, a la confluensa dij fium Cinca e Sosa, e a l'ha 18.525 abitant (2025).

Geografìa

La sità as treuva sota la colin-a dël castel d'orìgin àraba, ch'a dòmina ël paisage. Ël fium Cinca, afluent ëd l'Ebro, a l'é 'l pì amportant, mentre ël Sosa a l'ha na portà pì cita. Ansima a cost ùltim as treuva ël Sifon dël Sosa, un viadot për ël Canal d'Aragon-a e Catalògna.

Stòria

Ij prim sign d'ocupassion uman-a a armonto al Neolìtich. Ant l'Età dël Bronz, la zòna a l'era abità da j'Ilerget. Dòp la romanisassion (sécol II a.C.) e la dominassion musulman-a, Monzón a l'é stàita conquistà da Pedro I d'Aragon-a dël 1089. A l'é peui passà sota la protession dij Cavalier Templar dël 1143, ch'a l'han fane un sènter ëd podèj. Ambelessì a l'é stàit educà Giacomo I d'Aragon-a ("Ël Conquistador"). Dal sécol XIII al XVII a l'é stàita sede dle Cort d'Aragon-a.

Leu d'anteresse

Castel Templar (Castillo Templario) – fortëssa d'orìgin àraba, peui residensa dij Templar.
Cocatedral ëd Santa Maria dël Romeral (Concatedral de Santa María del Romeral) – dë stil romànich dël sécol XII.
Piassa Mayor – con ël palass dël Comun, dë stil arnassimental aragonèis.
Ca natal ëd Joaquín Costa – ancheuj musé.
Palass arnassimentaj (Casa Zaporta, Palacio dël Fortones, etc.).

Economìa e sport

Monzón a l'é nimportant sènter industrial (petrochìmica) e agrìcol. La sità a l'é avosà për soa tradission sportiva (Monzón, cuna de deportistas). A l'é la sità natal dla tenista Conchita Martínez (vincitris dël Torneo ëd Wimbledon dël 1994) e dël siepista Eliseo Martín (medaja 'd bronz ai Mondial dël 2003).

Aministrassion

L'alcalde a l'é Isaac Claver Ortigosa (Partì Popolar, dal 2019). La sità a l'é gemelà con Muret (Fransa) e Barslon-a.