Prunus persica
 |
Vos an lenga piemontèisa |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |
Prunus persicaDescrissionËl Prunus persica, ciamà comunement përsié, a l'é n'erbo da fruta a feuje drocante dla famija dle Rosaceae ch'a peul rivé a 6-8 méter d'autëssa . Soa scòrsa a l'é grisa e a dventa scajosa con l'età . Le feuje a son lanseolà, longhe 6-15 cm, con ël bòrd dentà e doi cite giàndole a la base dël picol . Le fior, a 5 pétaj, a son ëd color reusa o bianch, a seurto anans dle feuje ant la prima e a l'han përfum . La fruta a l'é carnosa con la pel vlutà (persi) o seulia (netarin-a), giàuna o rossastra, e n'òss dur . Le smens, le feuje che a ven-o giàune e le fior a son tòssiche përchè a conten-o d'àmigdalin-a . DistribussionLa pianta a l'é originaria dël nòrd-òvest dla Cin-a, andova a l'é stàita domesticà pi 'd 4000 agn fa, ant la region antra 'l bassin dël Tarim e le pendiss dël Kunlun Shan . Ël nòm persica a ven da soa difusion an Persia, dont a l'é peui stàita portà an Euròpa . Al di d'ancheuj a l'é coltivà an tute le region temperà dël mond e a viv bin ant ij clima subtropìcaj e tropicaj d'autëssa (an tra 1200 e 2000 méter) . A l'ha da manca ëd 100-400 ore 'd frèid (sota ij 7°C) për rompe la durmìa e a patiss le gelà tardive e l'umidità ant la madurassion dle frute . NotissieA l'é coltivà tant për le frute, dovrà frësche, sëcche o congelà, che për adornament . Ij përsié a l'han damanca d'antërvent ëd potatura e 'd tratament fitosanitari përché a son motobin sensìbij a insèt e maladìe (cotonèl, poj, tignòle, rossure) . Le feuje a servo da mangé për le ruve dla farfala Papilio glaucus . An Piemont a l'é coltivà dzortut an colin-a, con dle varietà locaj; la fioridura a l'é antra mars e avril, la fruta a ven an luj-aost . La produssion mondial a l'é 'd 10-25 tonelà për etar . Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
|
