Repùblica Duminican-a

	Vos an lenga piemontèisa
	Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì.

La Repùblica Duminican-a a l'é un pais dij Caràib.

A confin-a a òvest con Haiti, l'ùnich pais ch'a confin-a, e a l'é bagnà a nòrd da l'Océan Atlàntich e a sud dal Mar dij Caràib.

La capital a l'é Santo Domingo (apopré 3 milion d'abitant ant l'àrea metropolitan-a).

A l'ha na surfassa ëd 48.730 km² e a conta anviron 10,5 milion d'abitant (2022).

Anté ch'as treuva

La Repùblica Duminican-a a òcupa la part oriental ëd l'ìsola d'Hispaniola, la sconda pì granda ëd le Antile.

Geografia

Ël teritòri a l'é motobin varià, con:

Montagne: la Cordijera Sentral, andoa as treuva ël Pico Duarte (3.098 m), ël pì àut dij Caràib.
Val: la Val dël Cibao (region fèrtil d'agricoltura).
Còste: vàire spiage famose (Punta Cana, Bávaro, Puerto Plata).
Lagh e fium: ël Lagh Enriquillo, un gran lagh salà sota 'l livel dël mar.

Ël clima a l'é tropical, con na stagion dle pieuve (magg-otóber) e na stagion sëcca (novèmber-avril).

Stòria

L'ìsola d'Hispaniola a l'é stàita la prima tèra american-a colonisà da Cristòfo Colomb (1492). Santo Domingo a l'é la prima sità fondà da j'Europengh ant j'Amériche (1496). La part oriental a l'é restà sota contròl spagneul, mentre la part ossidental (Haiti) a l'é dventà colònia fransèisa. Dël 1821, la Repùblica Duminican-a a l'ha proclamà soa indipendensa da la Spagna, ma a l'é stàita ocupà da Haiti (1822-1844). Ël 27 ëd fërvé 1844, a l'ha otnù l'indipendensa definitiva. A l'ha patì vàire ocupassion (Stat Unì 1916-24) e ëd régim ditatoriaj, ël pì longh col ëd Rafael Trujillo (1930-1961). Dël 1965, al'é sta-ie n'antërvent militar american-a, e dël 1966 a l'é ancaminasse na fase democràtica, bele che con d'instabilità.

Organisassion polìtica

La Repùblica Duminican-a (nòm ofissial: República Dominicana) a l'é na repùblica pressidensial.

Ël president (a ancheuj) a l'é Luis Abinader (Partì Rivolussionari Modern, dal 2020).

Ël parlament (Congrès Nassional) a l'é bicameral: Senà (32 mèmber) e Càmara dij Diputà (190 mèmber).

Ël pais a l'é dividù an 31 provinse e 'l Distret Nassional (Santo Domingo).

Economìa

L'economìa as basa dzortut an sël:

Turism: un dij pòst pì visità dij Caràib.
Servissi (surtut 'd comunicassion e finansa).
Industrie: sede ëd gròsse zòna franca për la produssion ëd vestiari, caussature, eletrònica.
Agricoltura: cana da sùcher, cafè, tabach, banane.
Min-e: òr, argent, nichel.

A l'é 'n pais a finansa mesan-àuta ma con 'd disugualianse socio-economiche forte.

Coltura e società

La coltura duminican-a a l'é na mës-cia d'anfluense spagneule, african-e e indìgene (taino). La mùsica e la dansa (merengue, bachata) a son motobin spantià. La religion prinsipal a l'é 'l Catolicésim. La lenga ofissial a l'é lë spagneul. La popolassion a l'é motobin mës-cià: metiss (73%), nèir (16%), bianch (11%). A l'ha 'n problema grand con l'emigrassion (milion ëd duminican an USA) e l'imigrassion da Haiti.