Sassònia
 |
Vos an lenga piemontèisa |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |
 La Sassònia (Sachsen an alman, Sakska an sorab) a l'é un dij 16 stat federaj (Bundesländer) dla Gërmania. A conta anviron 4.050.000 abitant (2022) e a l'ha na surfassa ëd 18.415,51 km². Soa capital a l'é Dresda. Geografìa La Sassònia as treuva ant la part oriental dla Gërmania. A confin-a a nòrd con ël Brandeborgh, a nòrd-òvest con la Sassònia-Anhalt, a òvest con la Turingia, a sud-òvest con la Baviera, a sud con la Repùblica Ceca e a est con la Polònia. Ël teritòri a l'é motobin varià: a nòrd a l'é pian, con dij lagh e bòsch (la region ëd la Lausitz); al sènter a-i son le colin-e dël Saxon Switzerland (ël parch nassional dla Svìssera Sàssone); a sud a-i son le montagne dij Mont Metalìfer (Erzgebirge) e dle Montagne Lusatian. Ël fium prinsipal a l'é l'Elba, ch'a traversa la capital. StòriaLa Sassònia a l'ha na stòria longa e rica. A l'era stàita un ducà ant ël Mediev e peui un eletorà (kurfürstentum) dël Sacrà Roman Imperi. Dël 1806 a l'é dventà un regn sota Frederich August I. Dòp la Sconda Guèra Mondial, a l'é stàita part dla Repùblica Democràtica Alman-a (RDA). Dòp l'unificassion alman-a dël 1990, la Sassònia a l'é stàita arcostituìa coma stat federal dla Gërmania unìa. AministrassionLa Sassònia a l'é na repùblica parlamentar. Ël parlament regional (Landtag) a l'ha 119 mèmber. Ël minìster-president (Ministerpräsident) dal 2022 a l'é Michael Kretschmer (CDU). Lë stat a l'é partagià an 10 distret (Landkreise) e 3 sità sensa distret (kreisfreie Städte). Sità pì importante
EconomìaLa Sassònia a l'é un dij sènter econòmich pì amportant dl'Almagna oriental. Storicament a l'era famosa për l'estrassion mineraria (argent, carbon, urani) e për j'industrie (tèssil, mecànica, otomobilìstica). Al di d'ancheuj a l'ha un'anfluensa motobin ancreusa an dzor la microeletrònica, la siensa dij materiaj, l'automassion e j'energie rinovàbij. A l'é 'dcò 'n pòst amportant për l'arserca e l'educassion superior, con d'università prestigiose a Lipsia, Dresden e Chemnitz. CulturaLa Sassònia a l'é arnomà për soa tradission musical: a l'é la tèra d'Johann Sebastian Bach, ëd Richard Wagner e dël Coro ëd San Tomà ëd Lipsia. A Dresden as treuva la Zwinger Gallery e la Semperoper (teatr ëd l'òpera). La lingua soraba, na lenga slava, a l'é proteta e a l'é parlà ant la region dla Lausitz. La Sassònia a l'ha 'dcò 'd tradission artigianaj, com ij presepi natalissi 'd Mont Metalìfer e le ceràmiche 'd Meissen. Anliure esterne |
