Thelonious Sphere Monk
 |
Vos an lenga piemontèisa |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |
.jpg) Thelonious Sphere Monk (nassù a Rocky Mount, Carolina dël Nòrd, ël 10 d'otóber dël 1917, mòrt a Weehawken, New Jersey, ël 17 ëd fërvé dël 1982) a l'é stàit un pianista e compositor american ëd jazz, un dij pì amportant e original musicista dël sécol ch'a fa XX . A l'é considerà un dij fondador dël bebop e un dij pì grand compositor ëd jazz, con euvre ch'a son dventà dë standard . Biografìa[modìfica | modifiché la sorgiss]Monk a l'é trasferisse a New York con la famija a sinch agn . A l'ha ancaminà a soné ël pianofòrt a ses agn e, bele ch'a l'abia avù 'd lession formaj, a l'é dzortut autodidat . A l'é stàit anfluensà dai pianista 'd stride piano ëd Harlem, com James P. Johnson . A l'ha frequentà la Stuyvesant High School ma a l'ha pa laureasse . Da giovnòt a l'ha sonà l'òrgan për un predicador e a l'ha fàit 'd tour . Dal 1941 al 1952 a l'é stàit ël pianista dla ca al Minton's Playhouse a New York, un club legendari andoa a son nassùe le session d'improvvisassion ch'a l'han daje vita al bebop . Ambelelà a l'ha sonà e colaborà con Charlie Parker, Dizzy Gillespie, Kenny Clarke e Miles Davis . Dël 1944 a l'ha fàit soe prime registrassion an studi con ël Coleman Hawkins Quartet . La cariera 'd Monk a l'é stàita an dificoltà për vàire agn, dzortut përchè dël 1951 a l'ha përdù soa "cabaret card", la licensa për soné ant ij club ëd New York (përchè a l'é arfudasse 'd testimonié contra n'amis), e a l'é stàit obligà a soné fòra sità . Soa música a l'era considerà tròp "difìcil" për ël grand pùblich e a l'é stàit motobin criticà dai musicista conservador . La svolta a l'é rivà a la fin dj'agn Sinquanta e l'inissi dj'agn Sessanta, con na residency 'd ses mèis al Five Spot Cafe dël 1957 (con John Coltrane al sax) e la signadura për la Columbia Records dël 1962 . Dël 1964 a l'é stàit an sla cover ëd la rivista Time . Dòp la mòrt dël 1982, Monk a l'ha arseivù na Citation special dël Premi Pulitzer dël 2006 për sò contribut a l'evolussion dël jazz . Stil musical[modìfica | modifiché la sorgiss]Monk a l'avìa në stil pianìstich ùnich e inconfondìbil, caraterisà da:
Sò apròcc a l'era considerà "pòch técnich" da cheidun (a dovrava ij dij piat), ma chiel a disìa: "A-i é pa 'd nòte sbalià an sël pianofòrt" . Sò stil a l'ha anfluensà generassion ëd pianista e compositor . Composission prinsipaj[modìfica | modifiché la sorgiss]Monk a l'ha scrivù pì che 70 composission, dont tante a son dventà dë standard dël jazz:
Anliure[modìfica | modifiché la sorgiss] |
