Uttar Pradesh

	Vos an lenga piemontèisa
	Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì.

L'Uttar Pradesh (an hindi: उत्तर प्रदेश, a veul dì "Provinsa dël Nòrd") a l'é lë stat pì popolà dl'India. A conta 199 milion d'abitant (censiment dël 2011) , e se a fussa na nassion a sarìa 'l quint pais pì popolà dël mond. Soa capital a l'é Lucknow. A l'é traversà dal fium Gange e da sò afluent Yamuna.

Geografìa

L'Uttar Pradesh as treuva ant la pian-a gangètica setentrional. A confin-a a nòrd con Nepal e jë stat d'Uttarakhand e Himachal Pradesh; a òvest con Haryana, Delhi e Rajasthan; a sud con Madhya Pradesh; a est con Bihar e Jharkhand. La surfassa a l'é 243.286 km², pì o meno com ël Regn Unì. Ël paisage a l'é piat con dij bòsch a sud e dle colin-e a nòrd.

Stòria

La region a l'é la cun-a dla siviltà indian-a e andoa a son nàite doe dle pì importante religion: l'Induism e 'l Budism. Dël 1526 a l'é stàit conquistà da Babur, ch'a l'ha fondà l'Imperi Moghul. Dël 1857 a l'é stàit l'episènter dla Rivolta dij Sepoy (la prima guèra d'indipendensa indian-a). Dël 1902, j'anglèis a l'han creà le Provinse Unì d'Agra e Oudh, peui ciamà Uttar Pradesh dël 1950.

Demografìa

L'Uttar Pradesh a fa 'l 16,5% dla popolassion indian-a. La lenga ufissial a l'é l'hindi (parlà dal 92% dla popolassion), e l'urdu a l'é la sconda lenga ufissial. La religion pì praticà a l'é l'Induism (80%) e l'Islam (18%). La speransa ëd vita a l'é 64 agn.

Economìa

L'Uttar Pradesh a l'é 'l second stat indian për PIL (dòp Maharashtra), con 250 miliard ëd dòlar (2019). L'agricoltura a l'é 'l setor pì amportant (cana da sùcher, gran, ris). J'andustrie prinsipaj a son: la cana da sùcher (lë stat a l'é 'l pì grand produtor d'India), l'artigianà, e 'l turism.

Organisassion polìtica

Ël governador atual a l'é Anandiben Patel (dal 2019). La prima ministra (Chief Minister) a l'é Yogi Adityanath (dal 2017). La legisladura a l'é bicameral: l'Assemblea Legislativa (403 segi) e ël Consèj Legislativ (100 segi).

Leu d'anteresse

Taj Mahal (Agra) – un-a dle set maravije dël mond.
Varanasi (Benares) – la sità sacra për j'induista.
Lucknow – la capital, con architetura moghul e britànica.
Ayodhya – leu ëd nàssita dël dé Rama.
Mathura – leu ëd nàssita dël dé Krishna.

Anliure