Groenlandia
 |
Vos an lenga piemontèisa |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |
 La Groenlandia (Kalaallit Nunaat an groenlandèis, ch'a veul dì "pais ëd j'òm"; Grønland an danèis, "pais verd") a l'é n'ìsola autònoma ant ël Regn ëd Danimarca, situà antra l'Océan Atlàntich e l'Océan Àrtich, a nòrd-est dl'América Setentrional. A l'ha na surfassa ëd 2.166.086 km², ch'a la rend la pì granda ìsola dël mond. La capital a l'é Nuuk (Godthåb an danèis). La popolassion a l'é d'anviron 56.600 abitant (2024), dont la pì part a son Inuit (90%) e 'l rest Danèis. Anté ch'as treuva La Groenlandia a l'é quatà për l'80% da 'na calòta ëd giassa (lë inlandsis), ch'a l'ha spessor fin a 3.000 méter. Se sta giassa a fondèissa tuta, ël livel dël mar a montrìa d'apopré 7 méter. La còsta a l'é frastajà da fjord e a l'é ël pòst andoa a vivo la pì part dj'abitant. Polìtica La Groenlandia a l'é un teritòri autònom ëd la Danimarca dal 1979 (Home Rule), con un govern local (Naalakkersuisut) e un parlament (Inatsisartut). La cap dë stat a l'é la regin-a ëd Danimarca, ma la Groenlandia a l'ha na polìtica estera e economìa sempe pì autònoma. Dël 2009 a l'ha otnù 'l Self-Government (Selvstyre), ch'a-j dà 'l control ëd la pì part dj'afé intern, comprèise le risòrse naturaj. Dël 1985 ij Groenlandèis a l'han votà për la surtìa da l'Union Europenga (a n'ero entrà dël 1973 con la Danimarca). A l'é un mèmber asocià dël Consèj Nòrdich. EconomìaL'economìa a l'é basà dzortut an sla pësca (për 90% dj'esportassion), an sël turism (fjord, giassa, balen-e). D'àutre atività a son la minerìa (òr, rubin, zinch, piomb). A-i son ëd base militar american-e (es. Pituffik/Thule). ColturaLa cultura groenlandèisa a l'é n'union ëd la tradission Inuit (kayak, cassa dla fòca, art ëd la màschera, cant 'd gola) e dl'anfluss danèis. La lenga ufissial a l'é 'l groenlandèis (na branca dle lenghe eskimo-aleutin-e), con la lenga danèisa com sconda lenga. La religion a l'é për la pì part luteran-a. Anliure |
