Gujan-a
 |
Vos an lenga piemontèisa |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |
  La Gujan-a (an anglèis: Guyana) a l'é un pais dl'América meridional, situà an sla còsta setentrional dël continent. A l'é l'ùnich pais dël Commonwealth an América meridional. A confin-a a òvest con Venessuela, a est con Suriname e a sud con Brasil, e a l'é bagnà a nòrd da l'Océan Atlàntich. La capital a l'é Georgetown. A l'ha na surfassa ëd 214.969 km² e a conta anviron 800.000 abitant (2024). Anté ch'as treuva Ël paesagi a l'é caraterisà da la foresta pluvial amasònica ch'a quata 'l 90% dël teritòri. A l'ha 'l sàut d'eva pì àut dël mond, ël Salt d'eva Kaieteur (226 méter) ant ël Parch Nassional Kaieteur. StòriaLa Gujan-a a l'é stàita colonisà da j'Olandèis ant ël sécol ch'a fa XVI, peui a l'é passà ai Fransèis e anfin ai British dël 1814 (Tratà ëd Paris). A l'é stàita un possediment dël Regn Unì (colònia dla Gujan-a Britànica) fin-a al 1966, quand a l'ha otnù l'indipendensa. Dël 1970 a l'é dventà na repùblica (Co‑operative Republic of Guyana). Dël 1978 a l'é stàit-ie l'oror dël masacre dël Tempi ëd le Pople (Jonestown), con 918 mòrt. Organisassion polìticaLa Gujan-a (nòm ofissial: Co‑operative Republic of Guyana) a l'é na repùblica semipresidensial. Ël president a l'é Irfaan Ali (dal 2020). Ël prim ministr a l'é Mark Phillips (dal 2020). La lenga ufissial a l'é l'anglèis, ma a son parlà ëdcò dle lenghe créole e indian-e. EconomìaPër sécoj, l'economìa a l'é stàita basà an sl'esportassion ëd sùcher, ris e bauxite. Dòp dël 2015, la dëscuverta 'd petròli e gas ant j'eve teritoriaj a l'ha trasformà 'l pais ant ël prim produtor petrolìfer dël Sud América (superior a Venessuela). Sòn a l'ha portà a na chërsùa econòmica dël 40% dël 2023 e a n'aument ëd la povertà për l'inflassion. Anliure |
