Iowa
 |
Vos an lenga piemontèisa |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |
 Iowa a l'é në stat federal djë Stat Unì ch'as treuva ant la region dël Midwest, considerà part ëd la Corn Belt (la sintura dël gran). A l'ha na surfassa ëd 145.743 km² e na popolassion ëd 3.190.369 abitant (censiment 2020, stima 2024). As treuva ant la macroregion ciamà comunement Midwest. A confin-a a nòrd col Minnesota, a òvest col Nebraska e col Dakota dël Sud, a sud col Missouri, a est con l'Illinois e col Wisconsin. La capital a l'é Des Moines (214.133 abitant), ch'a l'é cò la sità pì popolà dlë stat. L'ùnica àutra sità con pì che 100.000 abitant a l'é Cedar Rapids (137.710 abitant). Stòria[modìfica | modifiché la sorgiss]Ël teritòri a l'era abità da vàrie tribù native, com Sauk, Fox e Ioway (che a l'han dàit ël nòm a lë stat). Ij prim europé a rivé a son stàit ij fransèis Louis Joliet e Jacques Marquette dël 1673, ch'a l'han esplorà ël fium Mississippi. La zòna a l'é stàita vendùa a jë Stat Unì con l'Aquist dla Luisian-a dël 1803. L'Iowa a l'é stàita admetùa ant l'Union ël 28 dë dzèmber dël 1846 com ël 29m stat. Durant la guèra 'd secession, l'Iowa a l'ha mandà soldà a l'Union. D'apress la guèra, a l'é dësvlupasse l'agricoltura, dzortut la coltivassion ëd mais e 'd sòja, e lë stat a l'ha pijà 'l nòm ëd "Capital mondial dla produssion alimentar". Geografìa e conomìa[modìfica | modifiché la sorgiss]L'Iowa a l'é un-a dle region pì piate djë Stat Unì, caraterisà da 'd colin-e dosse e da 'n teren rich për l'agricoltura (ël "loess"). A l'é 'l prim stat për produssion ëd mais, sòja e crin . L'economìa a l'é basà an sl'agricoltura, ma 'dcò an sla trasformassion alimentar, an sle màchine, ant j'assicurassion e ant la finansa (Des Moines a l'é un sènter assicurativ amportant). A l'é 'dcò 'l prim produtor d'etanl djë Stat Unì. Polìtica[modìfica | modifiché la sorgiss]L'Iowa a contribuiss con 6 grand eletor a j'elession pressidensiaj dl'Union. A l'é famos përchè a ten ël prim caucus dla stagion dle primarie, e sòn a-j dà n'anfluensa sproporzionà ant la selession dij candidà. La polìtica a l'é storicament moderà e populista, con un echilibri antra Democràtich e Republican.
|
