Kelvin

	Vos an lenga piemontèisa
	Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì.

Paragon antra la scala Celsius e Kelvin an s'un termòmeter William Thomson, sgnor Kelvin (1824–1907) Ël kelvin (sìmbol: K) a l'é l'unità dë mzura dla temperadura termodinàmica ant ël sistema antërnassional (SI). A l'é un-a dle set unità base dël SI e a l'é definì an manera indipendenta da 'd proprietà microscòpiche 'd material specìfich, ma a parte da 'd fondament termodinàmich. Sò nòm a-j ven da William Thomson, sgnor Kelvin (1824–1907), ël fìsich e angignè scossèis ch'a l'ha contribuì a fondé la siensa dla termodinàmica. Definission SI dël kelvin Ël kelvin a l'é stàit definì dël 1967 da la Conferensa general dij pèis e dle mzure (CGPM) tanme la frassion ${\frac {1}{273,16}}$ ëd la temperadura termodinàmica dël pont tripl ëd l'eva. Costa definission a l'é stàita an vigor fin al 2019. Dal 20 ëd magg 2019, na neuva definission a l'é stàita adotà, ch'a dà al kelvin na definission basà an sël valor fiss ëd la costanta ëd Boltzmann (k): $1\,\mathrm {K} ={\frac {1,380649\times 10^{-23}\,\mathrm {J} }{k}}$ andova k = 1,380649 × 10⁻²³ J·K⁻¹ a l'é fissà precis. An pràtica, costa definission a veul dì che un kelvin a l'é 'l cangiament ëd temperadura termodinàmica ch'a corëspond a un cangiament ëd n'energìa tèrmica ëd 1,380649 × 10⁻²³ joule për partìcola (o për gré 'd libertà). La scala Kelvin La scala Kelvin a l'é na scala assoluta ëd temperadura: Sò zero (0 K) a corëspond a lë zero assolù, ël pont anté che l'energìa cinética molecolar (tèrmica) a l'é mìnima (teorìa dij gas). A l'ha pa 'd valor negativ (le temperadure tèrmiche a son sempe positive an costa scala). A deuvra pa 'l sìmbol ëd gré (°) che a l'é dovrà për j'àutre scale (coma °C o °F). A së scriv sempe K sensa ël gré. Ël pont tripl dl'eva a l'é fissà a 273,16 K (precis). Relassion con j'àutre scale 'd temperadura Le conversion prinsipaj a son: Da kelvin a grad celsius: $T_{\mathrm {C} }=T_{K}-273.15$ Esempi: 0 K = −273,15 °C (zero assolù); 273,15 K = 0 °C (pont ëd fusion dl'eva); 373,15 K = 100 °C (pont ëd ebolission dl'eva). Da kelvin a grad fahrenheit: $T_{^{\circ }\!F}=T_{K}\cdot {\frac {9}{5}}-459.67$ Da kelvin a grad rankine: $T_{^{\circ }\!R}=T_{K}\cdot {\frac {9}{5}}$ (la scala Rankine a l'é la version Fahrenheit dla scala assolùa). Amportansa ant la siensa Ël kelvin a l'é essensial ant vàire branch dla fìsica e dla chìmica: 1. Termodinàmica e mecànica statìstica: a l'é l'unità natural për j'equassion ch'a colego temperadura, energìa e entropìa. 2. Spetroscopìa e fìsica dij gas: le temperadure a son sovens argionzù an kelvin. 3. Criogenìa: lë studi dle temperadura motobin basse, dzora 'd 0 K. 4. Astrofìsica e cosmologìa: la temperadura ëd fond dël còsm (la radiassion ëd fond còsmica) a l'é ëd 2,72548 ± 0,00057 K. 5. Meteorologìa sientìfica: për ij modej climàtich e la descrission dij process atmosfèrich. Sot-mùltipl e mùltipl Ant ël SI, ij prefiss métrich a s'àplico al kelvin coma a j'àutre unità. Esempi: mK (millikelvin): 0,001 K → dovrà ant la criogenìa. µK (microkelvin): 0,000001 K → ant lë studi dij gas ultrafrèid e dij condensà ëd Bose-Einstein. kK (chilokelvin): 1000 K → temperadure dj'astr (la surfassa dël Sol a l'é anviron 5772 K). Pì che 'l kelvin: la temperadura dël color An òtica e fotometrìa, ël kelvin a l'é dovrà 'dcò për definì la temperadura 'd color ëd na sorgiss ëd lus, basà an sël paragon con ël còrp nèir. Na candèila a l'ha na temperadura 'd color ëd apopré 1800 K, mentre la lus dël di a peul esse 'd 5500–6500 K. Stòria dl'unità La prima scala assolùa 'd temperadura a l'é stàita proponùa da William Thomson dël 1848. Soa scala, ciamà a l'ancamin "scala termodinàmica sentìgrada", a l'avìa sò zero a lë zero assolù e a dividìa l'antërval antra 'l pont ëd fusion e 'd bollision dl'eva an 100 part. Dël 1954, la 10ª CGPM a l'ha adotà la definission basà an sël pont tripl, e dël 1967 la 13ª CGPM a l'ha cambià 'l nòm da "gré Kelvin" (°K) a "kelvin" (K), e a l'ha formalisalo coma unità base. Vëdde 'dcò Sistema antërnassional d'unità Scala Celsius Zero assolù Costanta ëd Boltzmann Pont tripl Arferiment bibliogràfich Barry N. Taylor (2001). The International System of Units (SI). National Institute of Standards and Technology (NIST Special Publication 330). Ian Mills (1993). Quantities, Units and Symbols in Physical Chemistry. Blackwell Science. Ligure esterne BIPM – Kelvin: unità base dël SI NIST – Redefinition of the Kelvin

Aiuto per la lettura Ayuda para la lectura Help for Reading Rintré ant la Piòla Contaté j'Aministrator Lìber për Amprende Coression ortogràfica Tastadura piemontèisa Portaj e Proget Agiut pr'ij Contributor Travajòt sempi