Nauru

	Vos an lenga piemontèisa
	Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì.

Nauru (Naoero an naurean) a l'é un pais dl'Osseania.
A l'é constituì mach da n'ìsola ëd la Micronesia.

Nauru a l'é l'ùnich pais al mond, ansem a la Svìssera, ch'a l'ha nen na capital ofissial. Tutun, la capital ëd fàit a l'è Yaren.
A l'é la pi cita repùblica dël mond, con na surfassa ëd 21,4 km², e a conta 12.000 abitant.

Anté ch'as treuva

Stòria

Ij prim abitant ëd Nauru a j'ero polinesian e melenesian.
Ij prim europé rivà ant l'ìsola, a j'ero anglèis dzor na balenera, ant ël 1798. Sti europé a l'avio portà arme da feu, an cissand na guèra sivila. L'Almagna a l'avia antervenù, an slarghand ij sò domini ant l'ìsola.

Nauru a l'é stàita un possediment dla Gërmania dal 1888 al 1914; peui l' Australia a l'ha pijà ël contròl dl'ìsola ant la prima guèra mondial, përché ant l'ìsola a j'ero stait dëscurvì dij fosfà.
Peui l'ìsola a l'é staita dàita a Australia, Neuva Zelanda e Regn Unì.

Ant la sconda guèra mondial, ël Giapon a l'avia ocupà l'ìsola, an comëttend violense e deportassion ant l'ìsola ëd Chuuk.
Dòp la guèra, l'ìsola a l'è staita dàita a l'Australia, fin-a l'indipendensa ant ël 1968.

J'agn d'òr ëd Nauru

Ant ël 1970, ël Regn Unì, a l'ha catà ij dirit për l'estrassion ëd fosfà. Ij nauruan a j'ero anrichisse tant da podèj avej màchine caristiose, fé viagi an Giapon mach për caté ël mangé e fé na vita sregolà.

Sòn a l'ha portà al pi gròss tass ëd tëggëssa ant ël mond e a sviliment spantià quand ij fosfà a j'ero finì.

Conòmia

Ël paìs a l'é pa stàit bon a dësferensié la conòmia e quand ij giassiment ëd fosfà a j'ero finì, la popolassion as é ampovrìa motobin e lë Stat a l'ha dovù vende le proprietà restà dal rich passà (com l'oberge "Nauru House" a Melbourne).

Ancheuj, Nauru a viv ëd agiud da part dl'Australia, e an cambi a logia un senter ëd përzonìa për migrant ant ël senter dl'ìsola.

Nauru a l'era ëdcò stàita acusà ëd bianchì'd sòld.

Soa moneda ufficial a l'é ël dòlar australian.

Lenghe ofissiaj

Nauru a l'ha doi lenghe ofissiaj: ël nauruan e l'anglèis.
La lenga nauruan-a a l'é l'ansem dij divers dialet ant ij vilar dl'ìsola.

Organisassion polìtica

Nauru (nòm ofissial: Ripublik Naoero / Republic of Nauru) a l'é na repùblica.
Ël president a l'é Lionel Aingimea (dal 2019).