Provincia ëd Perugia

	Vos an lenga piemontèisa
	Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì.

La Provincia ëd Perugia a l'é na provinsa italian-a an Umbria e a comprend 59 comun.

A l'ha na surfassa ëd 6.334 km² e a conta anviron 632.420 abitant (stime agiornà).

Sò capleugh a l'é la sità 'd Perugia.

Geografia

La provinsa a së stend ant la part setentrional e sentral dl'Umbria, na region a caraterìstiche montagnose e colinose. A l'ha 'n teritòri motobin varià, ch'a comprend na part dël Lagh Trasimen (ël pì grand lagh dl'Italia sentral peninsular), la Val Tiberin-a e dle zone montagnose dj'Apenin.

A confin-a a nòrd e a est con le Marche (provinse ëd Pésaro-Urbin, Ancon-a, Macerà e Àscoli Picèn), a sud con la Provincia ëd Terni e 'l Lassio (Provincia ëd Rieti), a òvest con la Toscan-a (provinse ëd Sien-a e Aress).

Paisagi

La provinsa a l'é caraterisà da 'd colin-e coverte d'uliv, da bòsch ëd rol e da pian-e coltivà. Ij còrs d'eva prinsipaj a son ël fium Tevere, ch'a traversa la provinsa da nòrd a sud, e sò afluent Chiascio. A-i son 'dcò vàire sorgiss d'eva mineral.

Stòria

Ël teritòri dla provinsa a l'ha 'd reis antichìssime, abità fin da l'Età dël Fer. A l'era la tèra dj'Etrusch e d'apress dij Roman. An época medieval, Perugia a l'é dventà na comun-a lìbera amportanta e a l'ha estendù sò contròl an sla region. La creassion dla provinsa coma ent aministrativ modern a armonta al 1860, dòp l'unificassion italian-a. Ant j'agn, a l'ha ancorporà 'd teritòri ch'a j'ero stàit ëd lë Stat Pontifici.

Aministrassion

Ël President dla Provincia a l'é stàit Marco Vinicio Guasticchi (dal 8/06/2009 al 2022). Al di d'ancheuj, la provinsa a l'é aministrà da un President e da un Consèj provinsial. A l'ha sede a Perugia, ant ël Palass ëd la Provinsa.

Comun prinsipaj

Oltra a Perugia, àutre comun-e amportante a son:

Foligno – sènter industrial e comersial ant la pian-a.
Città di Castello – ant la Val Tiberina, con n'architetura medieval.
Assisi – sità santuari famosa për ël San Fransesch, patrimòni UNESCO.
Spoleto – sità d'art e dë spetàcol, famosa për sò Festival dij Doi Mond.
Gubbio – sità medieval bin conservà ai pé dl'Apenin.

Economìa

L'economìa dla provinsa as basa dzortut ansima a:

Agricoltura: produssion d'uliva (e d'euli d'uliva special, con vàire DOP), vin (famos a l'é 'l Montefalco Sagrantino), trìfole.
Industria: a-i é 'n setor ant la val dël Tevere e ant ël Perugin, con asiende alimentar, téssij e mecàniche.
Artisanà: lavorassion dël fer, dël bòsch, dla siràmica e dla pel.
Turism: motobin amportant grassie a le sità d'art (Assisi, Perugia, Gubbio, Spoleto), a la natura e a le tradission gastronòmiche.

Coltura e tradission

La provinsa a l'é famosa për soe manifestassion stòriche, com la Corsa dij Ceri a Gubbio, la Giostra dla Quintana a Foligno e 'l Festival ëd Spoleto. La Università për jë Strangé ëd Perugia a atira dë student da tut ël mond. La gastronomìa a l'ha 'd piàt tipich com la torta al testo, la porchetta e ij prodòt a base 'd trìfole.

Traspòrt

La provinsa a l'é servìa da:

Autostrà: l'A1 (Milan-Nàpoli) a traversa la provinsa; la superstrà E45 a colega Perugia a Cesena.
Ferovìe: linie prinsipaj Firense-Roma e Adriàtica.
Aeropòrt: l'Aeropòrt Sant'Egidio ëd Perugia, con vòl nassional e anternassional.

Anliure esterne

Sit istitussional dla Provincia ëd Perugia