Sòlid (fìsica)

Da Wikipedia.

Continue Un sòlid a l'é un còrp anté che j'àtom o le molécole a son posissionà conforma al prinsipi dla reitin-a spassial a formé 'n cristal. Coj sistema dont le part elementar a sodisfo nen sa condission dla reitin-a spassial (për esempi, ij véder) a son nen considerà antra ij còrp sòlid, bele ch'a n'abio cheidun-e dle propietà.

Ant ij sòlid, le molécole a son assè s-ciasse e le fòrse d'atrassion, d'adoss eletromagnética, a son grande a basta për ten-e le molécole an na conformassion regolar e goerné përparèj un volum e na forma definì. Ant la pipart dij sòlid j'àtom, o le molécole, a esisto nen tanme identità isolà, ma soe propietà a son modificà da j'àtom davzin.

Classificassion[modìfica | modifiché la sorgiss]

Ij sòlid a son classificà conforma a la sòrt predominanta ëd liura. Ij tipo ëd sòlid pi arpresentativ a son:

  • Ij sòlid covalent. Ant un sòlid covalent j'àtom a son gropà ansema da liure diressionaj localisà dont l'orientassion e la natura a detèrmino la reitin-a cristalin-a. N'esempi tìpich a l'é 'l diamant. Ij sòlid covalent, an rason ëd soa strutura eletrònica rèida, a smon-o tante caraterìstiche macroscòpiche comun-e: a l'é motobin malfé deformeje; tuti a son dij cativ condutor ëd calor e d'eletricità përchè a-i son nen dj'eletron lìber për podèj trasporté l'energìa o la caria da 'n pòst a n'àutr. An dzorpì, a-i va n'energìa pitòst àuta për ecité dle vibrassion an tut ël cristal, a càusa dla rigidità dle liure, donca le vibrassion ëd tut ël cristal a l'han n'àuta frequensa. Ant l'istessa manera, l'energìa d'ecitassion eletrònica ant ij sòlid covalent a l'é dl'órdin ëd chèich eletronvòlt; për esempi, la prima energìa d'ecitassion eletrònica dël diamant a l'é d'anviron 6eV. Costa a l'é assè granda comparà con l'energìa térmica media (dl'órdin ëd kT) che a na temperadura ordinaria ëd 298°K a l'é d'anviron 2,4 \cdot 10^{-2}eV. Donca ij sòlid covalent a son ëd sòlit an sò stat eletrònich ëd base. Tanti sòlid covalent a son trasparent, dzortut ël diamant, përchè sò prim ëstat eletrònich a l'é pi àut dj'energìe fotòniche ant lë spetr visìbil.
  • Ij cristaj jònich. Ij cristaj jònich a son a l'àutr estrem: a consisto ëd në schema regolar ëd jon positiv e negativ che a arzulto dal trasferiment d'un o pi eletron d'un tipo d'àtom a n'àutr. A l'é për esempi la situassion për ël NaCl e ël CsCl. Dagià che a l'han nen d'eletron lìber, ëdcò costi sòlid a son dij cativ condutor ëd calor e d'eletricità. Tutun, a d'àute temperadure ij jon a peulo guadagné un pò 'd mobilità, con l'arzultà ëd na mej condutività elétrica. Ij cristaj jònich a l'han n'àut pont ëd fusion dovù a le fòrse eletrostàtiche relativaman àute antra ij jon. Chèich cristaj jònich a surbisso la radiassion eletromagnética ant la region anfrarossa leugna dlë spetr. Costa propietà a l'é associà a l'energìa necessaria për ecité dle vibrassion dla reitin-a. St'energìa-sì a l'é ëd sòlit pi bassa për ij cristaj jònich che për coj covalent, a càusa ëd soe fòrse ëd liura relativaman pi déboj. La pipart dij cristaj jònich a son diamagnétich përchè ij jon a l'han gnun moment magnétich net.
  • Ij sòlid a liura d'idrògen. Na parentela s-ciassa con ij cristaj jònich a-l l'han ij sòlid a liura d'idrògen caraterisà da 'd molécole motobin polar con un o pi àtom d'idrògen, tanme l'eva (H_2O) e l'àcid idrofluòrich (HF). Ij jon positiv dl'idrògen, bastansa cit, a peulo tiré j'estremità negativé d'àutre molécole, formand dle caden-e tanme ...(H+F-)(H+F-)(H+F-)... Sòn a l'é an particolar anteressant ant ël cas ëd la giassa, andoa le molécole d'eva a l'han na sistemassion tetraédrica e soa strutura assè duverta a dà cont dël volum pi gròss ch'a l'ha la giassa rëspet a l'eva a lë stat lìquid.
  • Ij sòlid molecolar. Costi sòlid a son fàit ëd sostanse dont lë molécole a son nen polar. Tuti j'eletron a son cobià, parèj gnun-a liura covalenta antra àtom ëd molécole diferente a peul formesse. Le molécole an costa sòrt ëd sòlid a goerno soa andividualità. A son gropà ansema da j'istesse fòrse antërmolecolar ch'a esisto antra le molécole ant un gas o un lìquid: le fòrse ëd van der Waals, ch'a son motobin déboj e ch'a corëspondo apopré a le fòrse antra doi dipòlo elétrich. Sòn a peul esse spiegà përparèj: bele che, an media, coste molécole a l'han gnun moment ëd dipòlo përmanent, soa configurassion eletrònica a minca moment a peul fé s-ciòde un dipòlo elétrich anstantani; le fòrse ëd van der Waals a arzulto da l'antërassion ëd costi dipòlo elétrich anstantani. Për sòn, ij sòlid molecolar a son nen dij condutor ëd calor e eletricità, a l'han un pont ëd fusion motobin bass e a son motobin comprimìbij e deformàbij. Esempi ëd sòlid molecolar a son CH_4, Cl_2, I_2, CO_2, C_6H_6 a sò stat sòlid.
  • Ij metaj

A venta però ten-e da ment che costa classificassion a l'é nen rèida: a-i è dij sòlid ch'a son na mës-cia ëd pi d'un tipo. N'esempi anteressant a l'é la grafit, ch'a consist ëd seuli d'àtom ëd carbòni rangià an forma d'esàgon. |style="background: #C0E1FF; width:152px; font-size: 85%;" align="right" valign="top"|

Aiuto Aiuto per
la lettura
Ayuda Ayuda para
la lectura
Help Help for
Reading
Rintré ant la Piòla Rintré ant
la Piòla
Contata j'Aministrator Contaté
j'Aministrator
Lìber për Amprende Lìber për
Amprende
Coression Ortogràfica Coression
ortogràfica
Tastadura Piemontèisa Tastadura
piemontèisa
Portaj e Proget Portaj
e Proget
Agiut pr'ij contributor Agiut pr'ij
Contributor
Travajòt belfè Travajòt
sempi

|}