Teorìa dla relatività limità

Da Wikipedia.
Drapò piemontèis.png Vos an lenga piemontèisa
Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì


La teorìa dla relatività limità, smonùa da Einstein dël 1905, a l'é basà ansima a doi postulà, dont a derivo tute soe conclusion.

Ij postulà[modìfica | modifiché la sorgiss]

Ël prim postulà[modìfica | modifiché la sorgiss]

Fin dai temp ëd Galilei as savìa che le laj dla mecànica a j'ero j'istesse an tuti ij sistema inersiaj. Einstein a l'ha slargà ës prinsipi d'invariansa a tuta la fìsica, nen mach a la mecànica, comprendend an particolar l'eletromagnetism. Ël prim postulà a fortiss donca che

  • Le laj dla fìsica a son j'istesse an tuti ij sistema inersiaj. A-i é gnun sistema inersial privilegià.

Ël second postulà[modìfica | modifiché la sorgiss]

Prima ëd l'advent ëd la relatività limità, na chestion problemàtica a l'era rëspet a che sistema d'arferiment a fussa mzurà l'andi dla lus

c=2,988 \cdot 10^8 \frac ms .

Einsten a l'ha donca proponù un second postulà:

  • L'andi dla lus a l'é ël midem an tuti ij sistema d'arferiment inersiaj.

J'equassion ëd trasformassion[modìfica | modifiché la sorgiss]

Ch'as consìdero doi osservator S e S' dont j'ass d'arferiment a son paralej antra 'd lor e j'ass x e x' a coincido. Butoma che S' a bogia, rëspet a S, con n'andi v vers drita arlongh a l'ass dj'assisse e orìgin coincidente ai temp t=t'=0. Ch'as consìdera n'eveniment che a ancàpita a le coordinà spassiaj e temporaj (x,y,z,t) për S e (x',y',z',t') për S'.

Le relassion antra costi valor a son ësmonùe da j'equassion ëd trasformassion ëd Lorentz.

La dilatassion dij temp[modìfica | modifiché la sorgiss]

Butoma d'osservé doi eveniment che ant ël sistema d'arferiment S' a ancàpito ant l'istess pòst. Denotoma con Δt e Δt' j'antërvaj ëd temp antra ij doi eveniment ant ij sistema rispetiv S e S'. La relassion antra 'd lor a resta:

 \Delta t= \frac{ \Delta t'}{ \sqrt{1-( \frac vc )^2} } .

Ël fàit che Δt>Δt' a l'é ciamà dilatassion dij temp e soens as esprim an disend che le mostre ch'a bogio a ralento.

La contrassion dle longheur[modìfica | modifiché la sorgiss]

Consideroma adess na sbara paralela a j'ass dj'assisse e fërma ant l'arferiment S'. Denotoma con Δx e Δx' le longheur ëmzurà, ëd fasson rispetiva, da S e S'. La relassion antra 'd lor a resta:

 \Delta x= \sqrt{1- \left ( \frac vc \right )^2} \Delta x'.

Ël fàit che Δx<Δx' a l'é ciamà contrassion dle longheur.

Relatività limità e mecànica newtonian-a[modìfica | modifiché la sorgiss]

La teorìa dla relatività limità a l'ha passà tante verìfiche sperimentaj. Ël fonsionament dj'acelerator ëd partissele, dij reator nuclear, dle bombe atòmiche a l'é basà an sla relatività limità.
Tutun, vàire conclusion ëd la relatività limità a smijo nen rasonèivoj al lum ëd l'esperiensa ëd mincadì. An efet, le base ëd l'esperiensa comun-a a son motobin cite, limità a d'andi v motobin pì cit che l'andi dla lus c.
La mecànica newtonian-a a arzulta un cas particolar ëd la relatività limità për andi cit.