Rassism

Ël rassism a l'é na convission che chèich gent a l'ha, la cola a parla che chèica rassa o etnissità a l'é melior o pejor ch'àutra.<bt> Coj gent a son ciamà "rassista". Gent a l'ha sempre disunì gent an diferent grup. Costa disunion a l'é ëd sòlit fassìa sur la base ëd cose ch'a peul fassile esse vidì, tanme ël colòr del pele. A peul nen sempre esse rassism. A l'é rassism parlé chèich grup a son melior che j'àutri e discriminé àutri grup. Un vice che rassa a l'é alich na përson-a eredita ëd sò ancestr, a peul significhé na convission che chèica përson-a a l'é melior ch'àutra përson-a a càusa ëd chi j'ancestr ëd coj gent a l'ero.

Sientista ëd sòlit a diso che diferente rasse a origine ëd grup ëd familie viviente an chèich place për longe. Totevia, minche rasse d'uman a peulo prolifiché un-a con àutra. Quàich sientista a son pa convite che rasse esiste, proque es tot variassion antra òm e proque gent ëd diferente rasse ëd sòlit a l'han le mesme charaterìstiche.

Numeros pais ancheuj a diso che diferense antra gent a son pa importante le pì possìbil tanme ël drit progressa. Cost a significa che minca un a l'ha ij mesme drit garantì ant le costitussion ëd col pais.

Tant longe che la pì part ëd grup ëd gent a l'ha chèich orgoli an ch'a son, convission an rassism a peul dussì chèich gent a traté grana àutre rasse, o sirché privé àutri rasse ëd lòr drit. Numeros pais an ël passat a l'han a l'avìa governament gerì da rassista polìtiche, tanme Giapon, Germania nassista, Cin-a ëd nostre tempor, Stat Unì ante ël moviment ëd drit ëd sitatan, e Sudàfrica durant l'apartheid. An coj cose, numeros gent a perdìa lòr libertà o lòr vite simpleman proque lòr rasse a l'ero diferente ëd coj ant ël governament.

Ant j'agn 1960s, la Indian Workers' Assossiation ant la Gran Brëtagna a parlava a l'era na diferensa antra "rassialism" - ël prejudissi ëd col ch'a cognosce pa melior - e "rassism" - l'usage deliberà polìtich d'odi rassial. Le duo parole a son ëd sòlit dovrà con ël mesme sens, an despet ëd costa distinsion essente comì.

[modìfica] Esempi

• Le Lej ëd Jim Crow (Jim Crow Laws), ant jë Stat Unì, anviron 1890 a 1960
• Ël genossidi an Armenia, ant l'Imperi Otoman
• Le Lej ëd Norimberga, an Germania 1935-45
• Le lej dl'apartheid, an Sudàfrica, dòp dël 1948
• La Polìtica dl'Australia Bianca (White Australia Policy) an Australia
• Ël moviment Ku Klux Klan, ant jë Stat Unì