Giovanni Bertinetti

Da Wikipedia.
Jump to navigation Jump to search
Drapò piemontèis.png Vos an lenga piemontèisa
Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì.

Scritor an lenga italian-a e piemontèisa. Giovanni Bertinetti a l'era nassù a Turin ai 22 ëd fërvé dël 1872.

Motobin da giovo a l'avìa tacà a frequenté jë scarpentà turinèis: a l'era vnù grand amis con Pastonchi, Cena, Gozzano, Bevione, Bontempelli, Foà, Rubino.
A l'é stàit giornalista, autor për la gioventura, a l'ha scrivù ëd copion për ël cine e dë studi.

Ël giornalism[modìfica | modifiché la sorgiss]

Bertinetti a l'é stàit giornalista al Pòpol, al Birichin; a l'ha dirigiù ël giornal umorìstich Pasquino; con Borio, G.B. Rossano e Carlo Beniamino a l'ha animà ël giornal lengarù Due di Coppe.
A l'ha colaborà con costansa e passion a l'arvista Cuor d'Oro, an publicandie conte, bossèt e romanz ëd bon livel, 'me Zozò, avventure d'un ragazzo scimmiotto e Fumettino, storia d'un ragazzo di fumo, anspirà a Pinocchio e Bilbolbul.

Tutun, ël moment pì amportant ëd soa cariera a l'é stàita l'esperiensa ëd Forum, dont a l'é stàit fondador e diretor.
Ël giornal (setimanal d'art, litre, siense, andustrie, comersi e spòrt) a l'ha ancaminà dël 1901 e a l'ha chità dël 1905. Bertinetti a l'ha faje ansima un baron ëd travaj, an ëscrivendie su tuti j'argoment possìbij e an dovrand un përfond dë stranòm: Donna Clara, Relater, Speker, Lady, Dottor Ics, Blick, Reader e ancor d'àutri.
Lë stranòm Donna Clara a l'é vnù arnomà tant che, ant j'agn Quaranta, l'arvista popolar Luna Park e l'avìa dovralo për na rubrica ëd consèj. Tutun, an essend ëstàit difidà, a l'han peui dovù artirelo.

Ël mornism[modìfica | modifiché la sorgiss]

Sarà Forum, Bertinetti a fa un contrat con Simone Lattes ch'a dventa sò editor fiss (pì tard, Bertinetti a travajërà con Viglongo).

Dël 1907, Lattes a pùblica Il mondo è tuo dlë studios merican Ellick Morn. Ant la prefassion, Bertinetti as presenta 'me 'l tradutor. As trata d'un manual për giuté la gent a passé j'ostàcoj dla vita (ant la cariera, l'amor, an sossietà, ant l'art). Ël mornism a veul mostreje a la gent 'me dovré la volontà për avèj sucess ant la vita.
Ël lìber a l'ha tant sucess che Lattes a l'ha torna stampalo vàire vire e, dël 1901, 1911 e 1922, a l'ha publicà d'àutri tre lìber d'Ellick Morn.

An efet, ant lë studi Il cinema, scuola di volontà e di energie, publicà dël 1918 su La Vita Cinematografica, Bertinetti a diciara che Ellick Morn a l'é 'n sò stanòm e che coj lìber a son sò.

Ël travaj për ël cine[modìfica | modifiché la sorgiss]

Bertinetti a l'ha travajà ëdcò 'me senegiator. Dël 1914 a l'avìa prontà na senegiadura për ël film Il castello del ragno, dirigiù da Mario Roncoroni e antërpretà da Valeria Creti e Domenico Pardi.
Soens a l'é trovasse a travajé con Luciano Albertini (l'ator ch'a fasìa Sanson); për esempi, con ij soget dël Protetto della morte, Il re dell'abisso, Sansone muto.

Meo[modìfica | modifiché la sorgiss]

Ël përsonage pì avosà ëd Bertinetti a l'é stàit Meo, un fiolin sensa tanta veuja ëd fé e ch'a riva a la normalità pròpe mach an conquistand la fòrsa ëd volontà.
Soa ciadeuvra, Le orecchie di Meo, surtìa a Turin dël 1908, a l'era ilustrà con 150 dissègn d'Attilio Mussino. As conta ëd Meo ch'a l'ha gnun-a veuja dë studié, a l'é n'aso a scòla e parèj soe orije a chërso smisurà.
L'euvra a l'é stàita un sucess tal che a l'han torna stampala dël 1919 e ant ël 1935 e a l'é stàita torna publicà, sta vira da Viglongo, apress la guèra.

A l'ha avù un séghit ant j'agn 1930 con I pugni di Meo, torna con ij dissègn ëd Mussino, anté che l'autor a propon torna soa filosofìa, l'amportansa dla volontà, an giontandje l'àuta considerassion për la forma fìsica.

Dël 1938, da Marietti a-i seurt Meo nei sette paesi delle meraviglie, dissegnà da Leonida Edel. Ambelessì a-i compariss ëdcò Primo Carnera che con ij sò pugn a buta an tren n'angign ch'a përmet a Meo ëd visité le set ìsole ëd Mirabilia, pien-e ëd simbologìa.

Ant la prefassion al ters volum, as les che l'autor a prevëdìa ëd fé seurte àutre aventure ëd Meo. An efet, Bertinetti a scriv d'àutri lìber su Meo (Meo e l'allegra brigata, Meo e Marameo, I calci di Meo, Pinocchio, Meo e compagnia a Trastullandia, Pinocchio e Meo a Canguropoli), ma a l'ha nen publicaje. A costi a venta gionté vàire manuscrit, prontà su n'ideassion e dë schema d'Andrea Viglongo, anté che Meo a l'é dovrà për mostré a le masnà dj'argoment sientìfich: për esempi, Meo impara l'aritmetica e Meo impara la zoologia.

Ël rancontr con Viglongo[modìfica | modifiché la sorgiss]

Ël rancontr antra Bertinetti e Andrea Viglongo a armonta al 1945, mersì a l'amis comun, l'editor libré Angelo Pasta. A l'é stàit l'achit ëd n'amicissia e 'd na colaborassion vajanta.

Dël 1945 Bertinetti a l'ha travajà a la radio a la rubrica I cinque minuti del radiocurioso, anté ch'a rëspondìa a le domande pì dròle e difìcij dël pùblich.
Giovanni Bertinetti a l'é mòrt a j'11 d'otóber dël 1950, an lassand soa vidoa Maria Merletti e ij fieuj Assunta e Gian Vittorio.

Euvre prinsipaj[modìfica | modifiché la sorgiss]

An dzorpì dij lìber ëd Meo, àutre euvre amportante ëd Bertinetti a son:

  • Dalla cucina al salotto (Turin, 1904). A l'é ël pì arnomà lìber scrivù con lë stranòm Donna Chiara. La publicassion a l'era stàita cudìa da l'arvista Forum, omage ai sò abonà dël 1905. A l'é stàit stampà e publicà vàire vire da Lattes an n'edission arvëdùa e agrandìa da Lidia Morelli.
  • Il libro intimissimo della donna (1912; j'autor a restavo ël dotor Ettore Napione e Donna Clara, tuti doi sò stranòm).
  • Il viaggio di un balilla intorno al mondo (Turin, 1920, con Carlo Dadone).
  • Il libro del dopolavoro (1928). Lìber ch'a fortiss l'amportansa d'argalesse ànima e còrp dòp dël travaj ëd tuti ij di.
  • I cavalieri della terra (Turin, 1928, con Giovanni Drovetti).
  • Il gigante dell'apocalisse (1930).
  • Ipergenio il disinventore (1932). La stòria 'd na masnà chërsùa ant ël laboratòri d'un siensià merican. Dventà grand a l'é rapì ant ël regn da fàula dla Cita Lun-a, anté che un pòpol savant a lo convincc che ël malor uman a ven da la siensa. Chiel a decid antlora, an dovrand dj'utiss sofisticà, ëd possé j'òm andarera an sla stra dla siviltà; ma an ës-ciairandje sërvaj e disperà a-j rend torna soe conquiste.
  • La cuoca medichessa (1932, dël dotor Ettore Napione e Donna Clara). Lìber ëd dietética e arsete.
  • Arturo Foà, una teoria e un poeta (Turin, 1934).
  • Varcando i quarant'anni (dël dotor Ettore Napione).
  • Eleganza femminile (ëd Donna Clara).
  • Guerra alle rughe (ëd Donna Clara).
  • La medicina in casa (ëd Donna Clara).
  • L'arte di arredare la casa (ëd Donna Clara).
  • I cento segreti della bellezza (ëd Donna Clara).

Ël teatro piemontèis[modìfica | modifiché la sorgiss]

Bertinetti a l'ha scrivù vàire comedie an piemontèis, arpresentà con sucess al teatro Rossini e dirigiùe dal comendator Mario Casaleggio. Antra cole pì apressià a resto:

Ël teatro an italian[modìfica | modifiché la sorgiss]

Ëd qualità motobin pì bassa a l'é soa produssion për ël teatro an italian, a la qual a l'ha travajà ant ël 1937, a quatr man ansema a 'n monsù Lorenzo Beruatto. Con chiel-sì, Bertinetti a l'ha scrivù la comedia Murati vivi, la comedia alegra Cruciverba (scond premi al concors Teatro për tuti 1937) e La veggente, comedia dramàtica an tre at e quatr quàder ch'a buta an sena dij tema car a la propaganda fassista: problema demogràfich, nàssite, dovèj dle fomne ëd fé 'd masnà, difèisa dj'erbo.
Che si travaj a l'abio nen avù 'd sucess a l'é testimonià dal fàit che ansima a costi test, ciclostilà, a-i era scrit l'apel: Filodramàtiche, ciamé a gràtis ël copion al co-autor L. Beruatto, Cors Argin-a Margrita, 260!

Ij fàuss Salgari[modìfica | modifiché la sorgiss]

Bertinetti a l'é autor ëd vàire apòcrif salgarian:

  • Il fantasma di Sandokan (1928);
  • Le ultime avventure di Sandokan (1928);
  • Le avventure del gigante Bardana (1928);
  • Lo smeraldo di Ceylon (1928);
  • L'eredità del capitano Gildiaz (1928);
  • Sandokan nel labirinto infernale (1929);
  • Lo schiavo del Madagascar (1929);
  • Josè il peruviano (1929);
  • Lo scotennatore (1931);
  • Manoel de la Barrancas (1931);
  • Song-Kay il pescatore (1931);
  • Emilio Salgari racconta ai bambini la storia di Mago Magon (1938);
  • Le nuove mirabolanti avventure di Mago Magon (1939);
  • I ribelli della montagna (1940);
  • Il vulcano di Sandokan (1945);
  • Sandokan nel cerchio di fuoco (1945).

J'inédit[modìfica | modifiché la sorgiss]

Tanti a son ij travaj che Bertinetti a l'ha scrivù - o anandià a scrive - sensa ch'a fusso peui publicà. Tra j'àutri, dël perìod ch'a travajava con Viglongo, a l'ha scrivù un libret për avej un guadagn costant dal gieugh dël lòt, un tratà ëd chirologìa, un cit dissionari piemontèis-italian, tre romanz e vàire conte su Buffalo Bill.