Tomà I

	Vos an lenga piemontèisa
	Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì.

Nassù dël 1178, Tomà I a fa neuv ant la lista di cont ëd Savòja. Fieul d'Umbert III e ëd soa quarta fomna Beatris ëd Vienne, a l'ha mach óndes agn cand sò pare a meuir e a resta sota la tùa ëd soa mare, ch'as fa giuté ant la regensa dal vësco ëd Morian-a e da so cusin Bonifass III ëd Monfrà. La sitoassion a l'era dlicà, përchè Umbert III a l'era stàit dëspujà ëd sò podèj da l'amperator Federich ël Barbarossa. Ël marchèis ëd Monfrà a rëncontra ël neuv amperator Enrich VI a Basiléa e chiel-sì a aceta dë scancelé la confisca dij ben dij Savòja a condission che Tomà a renda soe tère aj vësco ëd Belley, ëd Tarantasia, d'Osta, ëd Sion e ëd Turin. Tomà a fa lòn ch'a-j diso, ma passin passèt a travaja për arpijé ij vej domini e agrandì sò teritòri: a arpija la Valsusa e a s'ampadroniss ëd Rivàuta e Giaven. La sossietà feodal a l'era an camin ch'as dësblava dnans a j'organism sitadin e ruraj ch'as dësvlupavo an pressa; le comun-e a së spantiavo ëdcò an Piemont e minca progress ant l'espansion ëd Tomà I a l'é 'l frut ëd lòte e maneuvre contra l'arzistensa gorëgna dle comun-e piemontèise. Dël giugn 1207 a oten da Filip dë Svevia un papé ëd donassion ëd Teston-a e Cher. Cand la comun-a e ël vësco ëd Turin as pògio a Federich II, Tomà as buta da la part d'Oton IV e as treuva mës-cià a le ruse violente dle comun-e piemontèise, con ël but d'arpijé torna Turin. Për sòn, con na passienta strategìa ëd penetrassion, a oten pian pianòt la cession ëd vàire leu stratégich; a forma d'alianse con ël marchèis ëd Salusse; a stabiliss ëd liure ëd parentela con ij cont ëd Provensa; a oten da amportante famije feodaj la diciairassion d'esse sò vassaj; a strenz d'alianse temporanie con le comun-e pì potente. Federich II a l'ha nominalo vicari an Lombardìa e ant la marca ëd Trevis. A meuir ël 1m ëd mars dël 1233 a Moncalé e a l'é sotrà a Autacomba. Tomà I a l'era mariasse con Beatris Margrita ëd Gëneva e an seconde nòsse con Margrita ëd Faucigny. A l'ha avù des masnà: Medeo, ch'a-j suced; Beatris (mòrta dël 1266), marià a Raimond Berengari ëd Provensa; Margrita; Umbert; Aimon; Tomà ch'a otnirà ël prinsipà ëd Piemont a la division dlë stat dël 1235 e a l'avrà pì tard la tùa ëd sò novod Bonifass; Gulielm, vësco ëd Valensa e ëd Liegi; Pero ch'a sucedrà a sò novod Bonifass; Bonifass vësco ëd Canterbury; Filip ch'a sucedrà a Pero. Ël papé dle franchise dla Val d'Osta Con Tomà I a ancamin-a ëdcò la vera sovranità ëd ca Savòja an sla Val d'Osta: dël 1191, su arcesta dël vësco Valbert, ël giovo cont a l'ha concedù a la sità d'Osta l'avosà papé dle franchise, ch'a buta fin a 'n perìod turbijos e a l'é ël fondament dl'autonomism valdostan. Dël midem ann, a rend al vësco ij sò drit an sël podèj temporal dël vëscovà. Dël 1222 e 1227 a pressied le prime ciambree generaj dont i l'oma notissia an Val d'Osta. Tomà I a l'ha dàit an féod al viscont Boson ël castel ëd Vila Challand (1200) e le tère ëd Cas-cion e Cly. A l'ha pijà sota soa protession ël vësco e ël capìtol ëd la catedral e ëd Sant Ors (1191), l'ospissi dël Mont-Joux (1206), la prevostura ëd Saint-Gilles ëd Véres (1227). Sò nòm Tomà I a l'é 'l prim dij Savòja con ës nòm. Sò pare a l'avìa ciamalo parèj an memòria ëd Thomas Becket, arsivësco ëd Canterbury, massà ël 29 dë dzèmber dël 1170 ant la catedral da quatr sicari dël re Enrich II.

Aiuto per la lettura Ayuda para la lectura Help for Reading Rintré ant la Piòla Contaté j'Aministrator Lìber për Amprende Coression ortogràfica Tastadura piemontèisa Portaj e Proget Agiut pr'ij Contributor Travajòt sempi