Alp

Da Wikipedia.
Drapò piemontèis.png Vos an lenga piemontèisa
Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì


Vista dj'Alp dal satélit.
N'ilustrassion semplificà ëd com che j'Alp a son formasse.

J'Alp (an alman: Alpen; an fransèis: Alpes; an italian: Alpi; an sloven: Alpe; an ossitan: Aups/Alps) a son na longa caden-a ëd montagne an Euròpa.

Geografìa[modìfica | modifiché la sorgiss]

J'Alp a parto da l'Àustria e la Slovenia a est, a passo për Italia, Svìssera, Liechtenstein e Germania fin an Fransa a òvest.

La pì àuta montagna dj'Alp a l'é ël Mont Bianch (4.810,90 méter), an sël confin tra Fransa e Italia.

J'Alp a son dividùe an Alp Ossidentaj e Alp Orientaj. La division a l'é arlongh la linia tra ël Lagh ëd Costansa e ël Lagh ëd Còm, arlongh ël Ren. J'Alp Ossidentaj a son pì àute, ma la caden-a sentral a l'é pì curta e curvà; a son an Italia, Fransa e Svìssera. J'Alp Orientaj a son pì dëstendùe, da l'Àustria, la Germania, l'Italia, ël Liechtenstein, la Slovenia e la Svìssera.
La ponta pì àuta dj'Alp Ossidentaj a l'é ël Mont Bianch, 4.810,90 méter, peui a-i é 'l Mont Bianch ëd Courmayeur, 4.748 méter, la Ponta Dufour, 4.634 méter, ch'a l'é la ponta pì àuta dël massiss dël Mont Ròsa e ël Dom, 4.545 méter.
La ponta pì àuta dj'Alp Orientaj a l'é ël Piz Bernina, 4.049 méter.
Miraco le località pì avosà për ël torism a son cole dj'Alp Ësvìssere.

Spece vivente[modìfica | modifiché la sorgiss]

An sj'Alp a vivo 30.000 spece animaj e 13.000 spece vegetaj.
Spece animaj caraterìstiche a son l'ors brun, ël bochetin, ël camoss, ël luv, la lince, l'òja real. As conto 20.000 invertebrà, 200 osej ch'a nidìfico, 80 mamìfer, 80 pess, 21 anfibi, 15 rétij.
Antra ij vegetaj, a-i son pì che 5000 bolè e 2500 lìcher.