George Orwell

George Orwell

Scritor an lenga anglèisa.
George Orwell a l'é lë stranòm d'Eric Arthur Blair. A l'era nassù a Motihari, an Bengala, ël 25 ëd giugn dël 1903; sò pare a l'era ampiegà a le taje e dugan-e për l'aministrassion anglèisa. Soa cariera a l'é stàita motobin varià e bon-a part dij sò scrit a son n'arfless ëd soe esperiense.

A l'avìa vagnà na borsa dë studi e a l'era andàit a studié a Eton. Coj agn a j'ero nen piasuje e parèj dal 1922 al 1928 a l'é andàit a travajé ant la polissìa amperial indian-a a Burma, an Birmania (antlora sota 'l domini britànich). A l'ha peui chitala përchè a vorìa pì nen esse part d'un sistema opressiv.
Dël 1928, rintrà an Euròpa, a l'ha decidù dë sperimenté la condission proletaria: a l'ha vivù për quasi doi agn ant la miseria, fasend dij travaj ùmij ant le borgià pì pòvre ëd Paris e apress a l'ha tramudà a Londra për mostré a scòla. Pì tard a l'ha travajà an na librarìa.

Dël 1937 a l'é andàit an Ëspagna për combate da la part dij republican e a l'é stàit ferì. Durant la sconda guèra mondial a l'era mèmber ëd la vardia teritorial e a l'ha travajà a la BBC. Dël 1943 a l'é intrà al Tribune, an contribuend con na pàgina regolar ëd coment polìtich e literari, As I please. Pì tard a l'é dventà contributor regolar a The Observer e për cost giornal a l'é andàit tanme corispondent ëspessial an Fransa e an Almagna.

Dël 1945 a l'era mòrtie soa prima fomna; pòch apress, a l'ha marià Sonia Brownell, a coj temp assistenta editorial ëd Horizon. Ant l'invern 1948-1949, Orwell a l'é vnù malavi ëd fasson seriosa; a l'é mòrt ëd consonsion a Londra ël 21 ëd gené dël 1950.

[modìfica] Sò stil e ij sò tema

Pì che un grand narator, Orwell a l'é stàit un grand polemista e cronista, ch'a ancarnava la cossiensa moral ëd soa generassion, ij sò afann e ij sò crussi.
Tanme romanzié, Orwell a dev tant a Charles Dickens, dont a ranvërsa l'otimism an na vision ëscarosa dël present. A deuvra ël romanz tanme mojen ëd discussion dij problema dij sò temp.

Scond vàire crìtich, sò ver tema a l'é la peur e la soferensa dl'ànim borzoà, partagià antra egoism e angagg, vita contemplativa e ativa. Sò sossialism democràtich a l'é contra tant al capitalism che al comunism.

[modìfica] Euvre prinsipaj

• Down and out in London and Paris (1933). Stòria ëd soe esperiense da pòver.
• Burmese days (1934). Stòria dël robatament ëd n'anglèis an India.
• A clergyman's daugther (romanz, 1935) e Keep the aspidistra flying (romanz, 1936). Stòrie ëd gent tajà fòra da la vita normal e nen bon a adatesse a costa condission.
• The road to Wigan Pier (studi, 1937). Descrission verista dla vita dij disocupà.
• Homage to Catalonia (1938)
• Coming up for air (romanz, 1939)
• The lion and the unicorn (studi, 1941)
• Animal farm (1945). Sàtira contra l'Union Soviética, dont la publicassion a l'ha falo ven-e armonà. Cost'euvra a l'é stàita paragonà ai travaj dë Swift. A l'é na stòria ëd n'arvolussion finìa mal. J'animaj ëd na cassin-a a taparo via ij sò padron e as gestisso la fatorìa daspërlor. Ël pòst dël vej fator a l'é pijà dai crin, j'animaj pì anteligent, e sòn a dà l'andi a la stòria.
• 1984 (1949). Costa sàtira d'Orwell, so darié romanz, a fà da sfond a na stòria comoventa. 1984 a l'é l'ann anté ch'as dësvlupa la stòria. Ël mond a l'é spartì an tre gran potense: Osseania, Eurasia e Estasia, tute an guèra sensa fin antra 'd lor. Dzora l'Osseania a goerna ël Partì, për mojen ëd quatr ministé dont ël podèj a l'é assolù: ël Ministé dla pas (ch'as òcupa dla guèra), ël Ministé dl'amor (ch'as òcupa dla laj e dl'órdin, quartié general dla scarosa Polissìa dël pensé), ël Ministé dla bondansa (ch'as òcupa dle scarsità) e ël Ministé dla vrità (ch'as òcupa dla propaganda). An minca stansia dzora tut ël teritòri, fin-a ant ij cess, a l'é anstalà në scren ëd television ch'a peul mai esse dëstissà e ch'a l'é 'l mojen për j'autorità ëd ten-e sota contròl minca assion, paròla, gest o pensé. An costa situassion ëscarosa as gieuga ël drama ëd Winston Smith, miraco ël darié òm viv a arviresse contra ël goern e la dutrin-a dël Partì.
• Inside the whale

Quatr volum surtì dël 1968 a archeujo dij sò studi literari e sossiològich, che për bon-a part a j'ero stàit publicà ansima a New Statesman.