Alfredo Casella

Da Wikipedia.
Jump to navigation Jump to search
Drapò piemontèis.png Vos an lenga piemontèisa
Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì.
Alfredo Casella

Compositor e pianista italian.
Alfredo Casella a l'era nassù a Turin ël 25 ëd luj dël 1883 e a l'é mòrt a Roma ël 5 ëd mars dël 1947.

Fieul d'un sonador ëd violonsel e ëd na pianista, Casella a l'é avzinasse a la mùsica da stansia ch'as fasìa an soa famija. A sinch agn a l'ha ancaminà a amprende ël piano da soa mare e a óndes a l'ha fàit sò prim consert pùblich.

Dël 1896 a l'ha tramudà a Paris, andoa al conservatòri a l'é stàit anlev ëd Diémer për ël piano e ëd Fauré për la composission, ma a l'ha podù amprende ëdcò da 'd cambrada coma Cortot e Ravel, dont a l'é dventà amis.
A l'ha avù tòst sucess tanme pianista, da sol o 'me colaborador ëd vàire strumentista e cantant, coma Casals, Ysaÿe, Thibaud, Maurel, Schumann-Heink, Freund; dël 1906-1909 a l'ha ëdcò sonà ël clavissin ant un compless dë strument antich samblà da Casadesus ch'a l'é stàit an vir për tuta l'Euròpa.
Casella a propagandava con passion l'euvra ëd Mahler, a col temp bele che dësconossùa an Fransa. Mahler a l'ha antlora anvitalo a andeje dapress tanme sostitù a l'Òpera ëd Vien-a, andoa a progetava ëd torné, ma peui a l'é mòrt dël 1911.

Dël 1915 Casella a l'ha tramudà a Roma anté che fin-a al 1922 a l'ha mostrà ël piano al licéo musical ëd Santa Cecilia. Dël 1933-1942 a l'ha ëdcò tnù ël cors ëd përfessionament estiv ëd piano a l'Academia Chigian-a ëd Sien-a.

L'atività ëd diretor d'orchestra, anandià a Paris, a l'é antensificasse ant j'agn 1920; ant ël midem perìod a l'ha chità l'atività ëd pianista solista (gavà che për soe mùsiche), ma pà për la mùsica da stansia, dzortut tanme mèmber dël Trio Italiano (con Alberto Poltronieri al violin e Arturo Bonucci al violonsel) ch'a l'ha avù na longa cariera antërnassional.
Ëdcò soe mùsiche, almanch a parte dal 1921, a l'han avù na difusion antërnassional e soens soe prime esecussion a son ëstàite ant jë Stat Unì, smonùe da 'd diretor arnomà.

Sò prim grand sucess tanme composidor a l'é stàit ël balèt La giara, componù për ij Ballets Suédois, ai quaj Satie a l'avìa arcomandà sò nòm, ansima a 'n soget che Pirandello a l'avìa tirà fòra për chiel da soa conta dl'istess nòm.

Dël 1942 a l'é vnù malavi, ma a l'ha seghità a compon-e, a mostré, a partissipé ai consert: a cost darié perìod a armonto scasi tute soe edission dij clàssich ëd la claviera (Bach, Mozart, Chopin).
A Casella as dev la formassion ëd tuta na scòla ëd pianista.

L'atività d'organisador[modìfica | modifiché la sorgiss]

Dësmisurà e sensa rechie a l'é stàita l'atività ëd Casella tanme organisador e propagandista, atività ch'a l'ha sostnù ëdcò con un përfond dë scrit.
A l'é stàit segretari a Paris dla Société musicale indépendante fin da soa fondassion ant ël 1909; dël 1917 a l'ha fondà an Italia la Società nazionale di musica; dël 1923 (con D'Annunzio e Malipiero) la Corporazione delle nuove musiche, peui dventà session dla Sossietà antërnassional për la mùsica contemporania; dël 1930 ël Festival antërnassional ëd mùsica contemporania ëd Venessia; dël 1939 le Sman-e ëd Sien-a dl'Academia Chigian-a.
A l'ha giutà a fé conòsse le mùsiche ëd Debussy, Ravel, Stravinskij, Schönberg. A l'ha organisà un përfond ëd manifestassion, dont un vir ëd Pierrot lunaire, dirigiù da Schönberg, dël 1924 e doi vir dle Noces dë Stravinskij, dirigiùe da chiel, ant ël 1927 e 1930.

Lë stil[modìfica | modifiché la sorgiss]

Si da na part sò gust ëd conossidor e esecutor a l'era duvèrt a qualsëssìa tendensa, tanme composidor Casella a andasìa dapress a componente stilìstiche bin definìe.
Ant ël perìod 1913-1920 a preval un fin gust armonìstich ëd sorgiss ravelian-a, ma soens bin dispòst a la politonalità e ëdcò a fé intré con prudensa chèiche esperiense espressionìstiche. Ël ritm a l'é për la pì part costituì da sbalansament isòcron e l'arzultà a l'é dzortut la conquista d'un clima frèid e frem, motobin davzin a col dl'ansidita pitura metafìsica. Ëd tansantan a fond tràgich (coma ant l'Elegia eroica për orchestra, dël 1916, e ant ël poema për piano A notte alta, dël 1917, trascrit ant ël 1921 për piano e orchestra); pì 'd soens a sfond irònich (Sonatina për piano, 1916) o giugarin (Pupazzetti, 1915, an vàire version për compless diferent; Undici pezzi infantili për piano, 1920).
Ës gust a compariss ëd tansantan ëdcò ant ël perìod apress, cand però an prim pian a-i son d'àutri element, dzortut l'amor për ël ritm alégher, ëd festa, otimista, ëd leugne rèis scarlattian-e e rossinian-e (ëdcò con ente folclorìstiche), an na temàtica diatònica ch'a l'era già surtìa fòra ant ël 1909-1910 ant la sconda part dla rapsodìa Italia e ant la Suite in do, tute doe për orchestra. Ëd tansantan as së s-ciàira l'ambission dla costrussion grandiosa e monumental, scasi n'architetura baròca (Concerto romano për òrgo e orchestra, 1926; chèich tòch ëd l'òpera La donna serpente, 1928-1931; Introduzione, aria e toccata për orchestra, 1933).

Ëd sòlit, për Casella, l'idèja temàtica a l'é nen cheicòs ëd genit, ma a l'é mach l'oget ëd n'operassion crìtica e coltural, scasi tanme na sitassion: vàire 'd soe mùsiche pì originaj a s-ciòdo con arferiment a d'àutre mùsiche o stij precedent. Cole che miraco a son soe ciadeuvre pì amportante a son tre partidure componùe su 'd tema d'àutri: La giara (ansima a 'd tema popolar sicilian), Scarlattiana (su tema ëd Scarlatti), Paganiniana (su tema ëd Paganini).

Euvre prinsipaj[modìfica | modifiché la sorgiss]

Lìrica[modìfica | modifiché la sorgiss]
  • Le Couvent sur l'Eau, op.18 (1912-1913), balèt
  • La Giara, op.41 (1924), balèt
  • La Donna Serpente, op.50 (1928-1931)
  • La Favola d'Orfeo, op.51 (1932)
  • Il Deserto Tentato, op.60 (1937)
  • La Camera dei Disegni (Balletto per Fulvia), op.64 (1940), balèt
  • La Rosa del Sogno, op.67 (1943), balèt
Mùsica sinfònica[modìfica | modifiché la sorgiss]
  • Sinfonia n.1 in si minore, op.5 (1905-1906)
  • Italia, rapsodia per grande orchestra, op.11 (1909)
  • Sinfonia n.2 in do minore, op.12 (1908-1909)
  • Concerto per quartetto d'archi e orchestra, op.40 (1923-1924)
  • Partita per pianoforte e orchestra, op.42 (1924-1925)
  • Concerto romano per organo e orchestra, op.43 (1926)
  • Serenata per piccola orchestra, op.46b (1930)
  • Concerto in la minore per violino e orchestra, op.48 (1928)
  • Introduzione, aria e toccata per orchestra, op.55 (1933)
  • Triplo concerto per violino, violoncello e pianoforte, op.56 (1933)
  • Concerto per violoncello e orchestra, op.58 (1934-1935)
  • Concerto per orchestra in due tempi, op.61 (1937)
  • Sinfonia n.3, op.63 (1939-1940)
  • Paganiniana, divertimento per orchestra, op.65 (1942)
  • Concerto per pianoforte, archi e percussione, op.69 (1943)
Piano[modìfica | modifiché la sorgiss]
  • Pavana, op.1 (1902)
  • Variazioni su una ciaccona, op.3 (1903)
  • Toccata, op.6 (1904)
  • Sarabanda op.10 (1908)
  • Berceuse triste, op.14 (1909)
  • A notte alta, op.30 (1917)
  • Sonatina in tre tempi (1916)
  • Cocktail's dance (1918)
  • Undici pezzi infantili (1920)
  • Sinfonia, arioso e toccata, op.59 (1936)
  • Due ricercari sul nome B-A-C-H (1932)
  • 6 studi, op.70 (1942-1944)
Mùsica da stansia[modìfica | modifiché la sorgiss]
  • Barcarola e scherzo per flauto e pianoforte, op.4 (1903)
  • Sonata n.1 per violoncello e pianoforte, op.8 (1906)
  • Cinque pezzi per quartetto d'archi, op.34 (1920)
  • Sonata n.2 in do maggiore per violoncello e pianoforte, op.45 (1926)
  • Sonata per arpa, op.68 (1943)