Bra

Da Wikipedia.
Drapò piemontèis.png Vos an lenga piemontèisa
Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì


Proget Comun Piemontèis Bra
Portaij Che a varda ël portal Bra
[[Figura:|100px|]]
Provincia: Coni


Nòm 'n italian: Bra
Coordinà: Latitudin: 44° 42′ 0′′ N
Longitudin: 7° 51′ 0

autëssa = 284 (S.Andreja)′′ E carta

Autëssa: 285 m s.l.m.
Surfassa: 59 km²
Abitant: 29.154 31-07-07 
Frassion comunaj: Polens, San Maté, San Miché, Bandì, Riva, Cà dël bòsch, Boschèt 
Comun dj'anviron: Cavlimor, Cherasch, La Mora, Pocapaja, Sanfrè, Santa Vitòria, Vërdun
CAP: 12042
Prefiss tel.: 0172
Còdes ÌSTAT: 004029
Còdes fiscal: B111 
Nòm dj'abitant: braghèis 
Sant protetor: Madòna dle Fior (Madòna dël Fio') 
Festa dël borgh: 8 dë stèmber 
Comune
Posission dël comun an Piemont
Sit istitussional


Bra a l’é un comun ëd 29.154 abitant dla provincia ëd Coni.

Geografìa[modìfica | modifiché la sorgiss]

Sità dla provincia ‘d Coni (soa colin-a a l’é già ‘nt la zòna dël Roé) as treuva a sud ëd Turin e a nòrd-est ëd Coni, anviron 50 km da tute doe.

Stòria[modìfica | modifiché la sorgiss]

J’orìgin e j’insediament uman ant la zòna ‘d Bra a son motobin vej, tant che la presensa uman-a a l’ é provà già dl'era neolìtica. Al temp dij roman a ven fondà a la fin dël II sécol aGC, longh la valada ‘d Tane, la sità ‘d Pollentia (Polens), amportant sènter ëd tràfich comersial e militar antra ij pòrt lìgur e la pian-a piemontèisa. Dòp la bataja 'd Polens, 6 d’avril 402, quandi le trupe roman-e comandà da Stilicon a l’han afrontà e taparà via ij Gòt d’ Alarich, a l’ha tacà la decadensa ‘d Polens. Chèich topònim ant j’anviron ëd Bra, pèj dla località Gòta, ch’as treuva ‘n sle colin-e dël Bandì, frassion antrames Bra e Sanfrè, a son da consideresse, second në stòrich local, ël prof. Edoardo Mosca, antich topònim d’ orìgin gòtica. Dvòte, sempe second ël Mosca, as tratava dë stansiament locaj, ëd trupe gòtiche stèite tajà fòra dal gròss ëd l'esèrcit d’ Alarich an ritirà.

Dòp ëd la decadensa 'd Polens, j’abitant a l’han tacà a spostesse ‘n sl’àut për essi pì sicur, andoa ch’as treuva la Bra dël dì d’ancheuj.

Dël 1515, Bra a l'é stàita atacà daj soldà ëd Fransesch I, re 'd Fransa; ël pais a l'é stàit rassià e le fortificassion demolìe.

Con la pas ëd Cateau-Cambrésis, ansema a Cherasch, Bra a l'é tornà ai Savòja.

Bra a l’è mnuva sità dël 1760 su decret ëd Carl Emanuel III ëd Savòja. Ël Set-sent a l’è stèit ël sécol ch’a l’ha vist la sità ‘d Bra chërsi sota al profil architetònich, ‘dcò grassie a la presensa ‘d Bernardo Antonio Vittone, architet ch’a l’ha signà doe ciadeuvre dl'art tard-baròca: l’intrada dla ca dla comun-a e la gesia ‘d Santa Ciàira.

Palass[modìfica | modifiché la sorgiss]

  • La Zìzola, costrussion sìmbol ëd la sità. Posissionà an sël brich pì àut ëd la sità: la colin-a ‘d MontVierm.
  • Palass Traversa: la part originaria a l’è dla metà dël sécol ch'a fa XV. Dòp dij travaj ëd j’agn '80, la costrussion a l’è mnuva sede dël Musé d’ Archeologìa Stòria Art, ch’a cheuj ij repert ch’a rivo da la veja Polens (fondà dai Roman) e euvre d'art local dal '600 ai nòsti di.
  • Palass Comunal. Costrussion d’orìgin medieval; sò aspet d’ancheuj a l’é euvra dl'architet Bernardo Antonio Vittone
  • Palass Mathis an front al Palass Comunal, bele finì d’essi restaurà
  • Sede dla Banca Popolar ëd Noara, disegnà da Giotto Stoppino

Gesie[modìfica | modifiché la sorgiss]

  • Sant Andreja, an stil baròch
  • Sant Antonin Màrtir
  • San Gioann Batista
  • Santa Marìa dj’ Àngej
  • Santa Ciàira
  • San Vitor, an località Polens
  • San Lorens, an località Riva
  • San Ròch
  • San Gioann Decolà (o dij Batù Nèir)
  • San Gioann Batista "Lontan"
  • dla Tërnità (o dij Batù Bianch) dël Ses-sent
  • Santuari dla Madòna dël Fio’

Musé[modìfica | modifiché la sorgiss]

  • Museo dë Stòria Natural "Ettore e Federico Craveri"
  • Museo Stòrich e Archeològich ëd "Palass Traversa"

Manifestassion culturaj[modìfica | modifiché la sorgiss]

  • Minca doi agn a-i è Corto in Bra rassegna anternassional ëd pelìcole curte

Feste e fere[modìfica | modifiché la sorgiss]

  • Ant j’agn dëscobi, ant ël mèis dë stèmber, a-i è "Cheese", la fera anternassional dël làit e dël formagg. Anventà dal moviment Slow Food, ch’a l’ha sede ‘n Bra, a cheuj produtor e trasformator ëd làit ëd tut ël mond.

Përsonalità[modìfica | modifiché la sorgiss]

A son nassù a Bra:

Ëd Bra a son ëdcò ij Mambassa, nòta formassion musical italian-a, ch’a son bitasse ‘nsema dël 1995.

Economìa[modìfica | modifiché la sorgiss]

Fin-a a la fin ëd j’agn 60 a Bra a-i era na gròssa atività ‘d concerìe. Al di d’ancheuj l'industria a Bra a l’é rapresentà da doe gròsse fàbriche ‘d laminà plàstich, n’ asienda ‘d motor elétrich e na carosserìa për càmion.

Spòrt[modìfica | modifiché la sorgiss]

Fin-a da j’agn '70 Bra a l’é famosa për le soe squadre d’hockey ansima pra. La squadra feminin-a, Hockey Bra Lorenzoni, a l’ha vagnà 13 scudèt an serie A e 10 dël Campionà al sarà; cola dij fieuj d’ hockey ansima pra a l’ha vagnà lë scudet 1974/1975 con ël nòm ëd Hockey Bra Benevenuta.

Smanaj locaj[modìfica | modifiché la sorgiss]

Aministrassion comunal[modìfica | modifiché la sorgiss]

Ël sìndich a l'é Bruna Sibille, (Partì Democràtich, dal 23/06/09).

Sità gemelà[modìfica | modifiché la sorgiss]

Bra a l'é gemelà con:

Anliure esterne[modìfica | modifiché la sorgiss]