Jean le Rond d'Alembert

Jean le Rond d'Alembert

Matemàtich e fìsich.
A l'era nà a Paris ël 16 ëd novèmber dël 1717. A l'era ël fieul bastard d'un comissari d'artijerìa, ël sivalié Destouche-Canon, e dla marchèisa ëd Tencin, che ai 17 ëd novèmber 1717 a l'ha bandonalo dnans a la cesa ëd Saint-Jean-le-Rond, davzin a Notre-Dame. Për sòn, a l'é stàit batesà Jean-Baptiste Lerond, nòm che dël 1738 a cangg-rà an d'Alembert. Sò pare a l'ha piassalo an na famija e a l'ha garantije jë studi al colege gesuita dle Quatr Nassion dal 1730 al 1735.

Apress avèj studià drit e medzin-a, a taca con la matemàtica. As fa tòst conòsse, an mandand dle comunicassion sientìfiche a l'Academia dle Siense, anté ch'a intra dël 1741.
A l'avìa anvìa ëd ven-e arnomà e a taca a fé arserche ansima a 'd soget studià da àutri ('me Clairaut, Bézout e Euler), ma soens sensa sucess.

Dal 1745 d'Alembert a l'é angagià ant la vita filosòfica e anteletual dël mond dij Ciàir. A travaja con Diderot a l'Enciclopedìa, publicà ant ël perìod 1751-1777. Dël 1754 a intra ant l'Academia Fransèisa.

Apress esse chitasse con Julie de Lespinasse, l'ùnich amor ëd soa vita, as artira con ameiror ant un cit apartament davzin al Louvre. A l'é mòrt a Paris ël 29 d'otóber dël 1783.

[modìfica] Soe contribussion

La pì part dij travaj sientìfich ëd d'Alembert a j'ero vers la fìsica.

Soe contribussion prinsipaj an matemàtica a rësguardo lë studi dij nùmer compless, l'anàlisi e la teorìa dla probabilità.
A sërca ëd definì ël logaritm e le fonsion potense an sij nùmer compless e dël 1746 a da la prima dimostrassion, scasi giusta, dël teorema fondamental dl'àlgebra.

Ant l'anàlisi, d'Alembert a combat contra l'idèja, spantià da Leibniz e Euler, ëd në stat antërmes (l'infinitaman cit) antra l'esse nul e 'l nen ess-lo; ma la nossion ëd lìmit ch'a propon a resta nen precisa e a l'é pà adotà daj matemàtich dl'época.
A definiss ij lìmit infinì e a confronta le fonsion dantorn a 'n pont an fortend che un-a a l'é inifinitaman pì cita dl'àutra s'ël rapòrt dla sconda për la prima a tend vers l'infinì.

Në studi an sle còrde vibrante a lo men-a a arzòlve dël 1747 l'equassion a derivà parsiaj

anté che u a l'é na fonsion ëd doe variàbij.

D'Alembert a l'é anteressasse ëd probabilità e dë statìstica, aplicandie a la demografìa. A fa la distinsion antra speransa ëd vita, ch'a stima a trantesses agn, e vita mojen-a, ch'a fissa a eut agn (a l'época la mità dle masnà a muirìo a costa età).

[modìfica] A pòrto sò nòm

• Criteri ëd d'Alembert.
• Teorema ëd d'Alembert-Gauss.

[modìfica] Euvre prinsipaj

• Traité de dynamique (1743).
• Réflexions sur la cause générale des vents (1747).