Lion
 |
Vos an lenga piemontèisa |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì |
Ël lion (Panthera leo) a l'é un mamifer carnivor ëd la famija dij felìd. Al di 'd ancheuj a viv ancor an Àfrica e an Asia, ant 'l ëstat indian ëd Gujarat.
Orìgen ëd la paròla [modìfica]La paròla lion a ven dal latin "leo", che a l'ha pijala dal grech antich "leon". L'orìgen pì andarera a podrìa esse ant le lenghe semìtiche (për esempli ebrev „leva“ = ij lion). [1] La fumela dël lion a l'é la lionòta, e ij cit dij lion a son ij lionin, o lionòt. Caraterìstiche [modìfica]
Apress ël tìger ël lion a l'é la sconda pì gròssa bestia da pijaita. Ël mas-cc a l'é tipicament longh antre 170 e 250 centim, con na spala 'd apopré 120 centim e na coa 'd un méter, e an mojen-a a ruva peisé 225 kilogram. La fumela a l'é pì cita: 140 a 175 centim d longh, na spala 'd un méter, na coa 'd 85 centim e un pèis 'd anviron 150 kilogram. Ël lion a l'é pì aut che ël tìger, ma a l'é ëdcò un pòch pì curt. Ël lion african a l'é pì gròss che col-là asiàtich. La speransa ëd vita 'd un lion sërvaj a l'é antre 7 e 12 agn për ël mas-cc, e antre 14 e 20 agn për la fumela. Sossì dit, ij lion an përzonìa (zòo o sirch) a peulo ruvé fin-a 30 agn. Ant ël cors ëd l'evolussion la fumela a l'ha nen dësanvlopà la còma, ch'a sarìa mach staita un antrap për soa faita ëd cassadris. Ij mas-cc, nopà a l'han na longa còma ch'a l'é dë soens maròn scur, o pura nèira o barossa, e ch'a para ël còl vulneràbil durant le bataje antre lion për la supremassìa. La plissa dël lion a l'ha un color antre giaun ciair e ocra scur. La plissa, ch'a coata nen normalment lë stòmi e la pansa, a peul cangé ëd forma e color durant la vita ëd la bestia, second l'evolussion ëd soa constitussion. Na coma particularment longa e scura a l'é na marca ëd bon-a salute e fòrsa, con lòn ch'a ven da na bon-a alimentassion e da la condission ormonal. Ij lion cit a nasso sensa plissa, ch'a-j buta fin-a sinch agn për chërse completament. 
Tan-me ël tìger, ëdcò ant ij lion a peulo produv-se ëd cas ëd leucism, causà da un gen recessiv, ch'a dà leu a ëd lion bianch. Sò color pì visìbil a rend la survivensa ëd si esemplar sì pì dificila. Ëd lion nèir a sarìo stait vëddù, 'd apress quaidun, ma gnun-e preuve sientìfiche a esisto. Spantiament [modìfica]
Anans l'età ëd la giassa ël lion a l'era present bele daspërtut: da an Perù a l'Alasca, da la Siberia a l'Euròpa sentral, fin-a an India e an Sudàfrica. Ant ij temp stòrich ël lion a vivìa ancor nen mach an tuta l'Àfrica, ma ëdcò ant l'Euròpa meridional, ant l'Asia Minor e an India. La presensa dij lion ant ij Balcan ant l'Età Antica a l'é documentà da vaire scritor dël temp, tan-me Eròdot e Aristòtil, e a l'é probàbil che se bestie a sio sparìe da an Europa vers ël prim sécol apress Crist. Da ij agn 40 dël sécol 20 an sa ël lion a viv an Àfrica mach pì a sud dël Sahara. Ant 'l istess sécol soa presensa an India a l'é drocà a mach quaich esemplar, anans ch'a fussa tùa ant ël Parch Nassional ëd Gir, ant 'l ëstat ëd Gujarat. Ancheuj a-i é mach pì 16.000 a 30.000 lion sërvaj ant ël mond. Contut che la rasa a sia mnassà da lë slargament ëd la populassion uman-a a randa e da le maladìe, an quaich teritòri protegiù ëd l'Àfrica oriental e meridional la survivensa dël lion a smija nen an question. Arferiment [modìfica]
|
SE LEER! ¿Y que? :) Es fácil aprender a leer un idioma que ya se habla. Consulte usted esta pagina y verá, en un momento tendrá usted su Badge de Bogianen :)
 Për dì la soa ansima a sta pàgina-sì ch'a-i daga 'n colp col rat an sël tilèt discussion. Për lasseje un messagi a j'aministrator ch'a varda ambelessì.  a lese e a scrive mej an piemontèis, e che an fan d'arferiment a tùit për la coression ortogràfica dij test.  E ch'a manca pa 'd vardesse la pàgina d'agiut për chi as anandia da zero. |
