Aristòtil

Da Wikipedia.
Drapò piemontèis.png Vos an lenga piemontèisa
Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì


Aristòtil

Filòsof.
Aristòtil (Aριστοτέλης an grech antich) a l'era nassù a Stagira (an Macedònia) dël 384 aGC e a l'é mòrt a Calcis (ant l'Eubéa) dël 322 aGC.

A l'ancamin dissìpol ëd Platon, Aristòtil a fonda tòst soa pròpia scòla filosòfica a Aten-e, ël Licéo. Soa curiosità anteletual a l'ha tocà tuti ij domini dla conossensa. A l'é considerà ël fondador dla zoologìa, dla meteorologìa e dla lògica.

Sò nòm, Aristòtil, ch'a seurt da l'union ëd ἀριστὀς (aristòs) "mijor" e τὲλος (telòs) "fin", as arferiss a la bon-a speransa dij sò për soa vita e sò destin. Na tradission a arpòrta che 'l ver nòm dël filòsof a sarìa stàit Aristòcl ëd Messene, ch'a sarìa 'dcò stàit ël ver magìster ëd Lissànder ël Grand, ma sta teorìa a l'é stàita arfudà da vàire studi.

Aristòtil e la matemàtica[modìfica | modifiché la sorgiss]

Bele ch'a l'era un filòsof, Aristòtil a l'ha ëdcò arfletù ans dij soget matemàtich e a l'ha possà cheidun dij sò colaborator, 'me Autòlich ëd Pitani o Eudemi ëd Ròd vers la matemàtica. A l'ha nen anventà d'arzultà neuv, ma soe arflession filosòfiche a l'ha contribuì istess al progress ëd la matemàtica.

Soe arflession a rësguardo la lògica e le nossion ëd continuità e infinì.
Aristòtil a arfuda l'esistensa dl'infinì an at, a consìdera mach l'infinì potensial: për esempi, un segment a peul esse spartì na quantità infinìa ëd vire. La continuità a l'é për chiel na nossion fìsica përcepìa daj sens. A venta comsëssìa armarché che coste arflession a l'han dzortut un sust metafìsich e a men-o nen a d'aplicassion d'órdin sientìfich o técnich an sens ës-ciass.

Aristòtil a l'ha precisà le nossion ëd definission e teorema e a l'ha marcà na distinsion antra assiòma e postulà.
Assiòma a resta për chiel na nossion comun-a e universal, tanme: si doe quantità uguaj a ven-o gavà a dle quantità uguaj, le reste a son uguaj. Un postulà, nopà, a l'é na suposission ch'a rësguarda un soget particolar e a l'é pa evidenta daspërchila.
A s-ciairiss ëdcò che na definission a presupon pa l'esistensa dla còsa definìa.

Si Zenon a l'ha smonù ij prim rudiment ëd la dialética e Senòcrat a l'ha antroduvù la paròla lògica, a l'é Aristòtil ël prim a fé dventé la lògica na siensa.

Ant J'analìtich (anté che analìtich a l'é lòn che al di d'ancheuj a l'é dit lògica), a definiss ël silogism, na sòrt dë schema lògich. A men-a anans cost ëstudi con d'arflession an sla dimostrassion e l'andussion.

Aristòtil e la fìsica[modìfica | modifiché la sorgiss]

Aristòtil a sostnìa che s'as lassa robaté un còrp, cost-sì a pija dlongh sò andi final. A l'é stàit Galilei che për prim a l'ha contradit s'afermassion.

A fortìa ëdcò che ij pianeta a bogio ëd moviment uniform arlongh na sirconferensa.