Tèra (pianeta)

Da Wikipedia.
Drapò piemontèis.png Vos an lenga piemontèisa
Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì


Nòm sientìfich: Terra
Sìmbol:
The Earth seen from Apollo 17.jpg
Categorìa: PIANETA
Sènter orbital: SOL

Element orbitaj
T\,\! 365,3 di 31,56 Ms
(milion ëd sëcond)
a\,\! 1,000 UA 149,6 Gm
(milion ëd km)
i\,\! ---
sl'eclìtica
7,25°
sl'equator dël Sol
\Omega\,\! ---
....(longitùdin)....
e\,\! 0,0167
\omega\,\! 114,2°
T= perìod . a= semi-grandass
i= inclinassion . Ω= neu assendent
e= ecentricità . ω= argoment dël perieli

Caraterìstiche fìsiche
Diàmetro equatorial 12 742 km
Sgnacament polar 0,0033
Massa 5,974 x 1024 kg
Densità 5,515 g/cm3
Gravità 9,78 m/s2
Perìod ëd rotassion 23,934 ore
= 86 162 s
Inclinassion ëd l'ass 23,44°
Pòlo Nòrd 0h0m (R.A.)
90,00° (D.)
Albedo 0,367
Temperatura
dla surfassa
287 K = 14 °C
(media)
Pression 101 kPa
Atmosfera 78% asòt
21% ossìgen
Satélit 1
Tèra e Lun-a fotografà da lë Spassi (taje e distanse an proporsion).

La Tèra (dal latin TERRA, -AE) a l'é nòst pianeta: andova che a vivo j'òmo ansema a milen-e d'àutre spécie, animaj e vegetaj. A l'é l'ùnich pianeta ch'i conossoma andova che a-i sia la vita e 'dcò l'ùnich che a l'abia d'eva ant në stat lìquid.

Sovens, ant ël parlé ëd tuti ij di, i lo ciamoma ël mond. Ma a quaidun a-j pias ciamelo ël Pianeta Bleu.

Ant ël sistema solar a l'é ël ters pianeta, partend da col pì davzin al Sol, con na distansa media ëd 150 milion ëd km. A l'é ël pì gròss dij pianeta 'd pera, con un diàmetro ch'a l'é pì che 12.700 km e na surfassa d'anviron 510.000.000 ëd chilòmeter quàder.

La Tèra a gira dantorn a sò ass an 23 ore e 56 minute, provocand l'alternansa dël di e dla neuit. A gira dantorn al Sol an përcorend soa òrbita an 365 di e 6 ore. Sòn, ansema a l'inclinassion ëd l'ass, a pròvoca l'alternansa dle stagion. J'estrem ëd l'ass a son ij pòlo, nòrd e sud. Ij sìrcoj polar a marco ij termo dij di polar.
Un potent camp magnétich a para la Tèra da j'efer përturbator dël vent solar.

A-j va dapress sò satélit natural, la Lun-a, che a mostra sèmper l'istessa facia, përchè a-i buta l'istess temp (27 di e 8 ore) për giré dantorn a sò ass e dantorn a la Tèra.

Nòst pianeta a l'ha n'atmosfera corposa che a l'é fàita për lë 78% d'asòt, për ël 21% d'ossìgen, për l'1% d'àrgon e quàich gas minor. J'eve a quato pì che lë 70% ëd soa surfassa, spantiandse su anviron 362 milion ëd chilòmeter quàder.

Strutura[modìfica | modifiché la sorgiss]

Ël seul esterior ëd la Tèra a l'é la crosta e a coata tuta la surfassa. Sota as treuva ël mantel, në spess seul rocos, ch'a sara la nos, motobin càuda e fàita dzortut da fer e nìchel. La part pi esterna dla nos a l'é lìquida, cola pi andrinta a l'é sòlida.