Pierre de Fermat

Pierre de Fermat

Matemàtich. Nassù a Beaumont-de-Lomagne, davzin a Montauban, ël 17 d'aost dël 1601, mòrt a Castres, davzin a Tolosa, ël 12 ëd gené dël 1665.

A l'era un magistrà e a l'é stàit consijé al parlament ëd Tolosa, butandse an evidensa për soa conossensa legal e dritura ëd comportament. Për amusesse as ocupava ëd matemàtica, però a publicava pòch dij sò arzultà che ëd sòlit as limitava mach a sbossé e a comuniché ai sò vàire corëspondent, dont a-i ero Blaise Pascal e Christiaan Huygens.
A l'é stàit ëdcò un lenghista.

[modìfica] Soe contribussion

Antra soe contribussion a-i é në sbòss dla geometrìa analìtica, surtì n'ann prima dla Geometrìa ëd Descartes, e në studi anteressant an sij problema ëd màssim e mìnim, ch'a son un prim esempi ëd càlcol dle variassion: da cost ëstudi a-i ven ël prinsipi ëd temp mìnim për la propagassion dij raj luminos (o prinsipi ëd Fermat), dont a peulo derivesse le laj dla rifrassion.

Ant jë scrit ëd Fermat, dzortut an soa corëspondensa con Pascal, as artreuvo ëdcò ij prinsipi dla teorìa dla probabilità. A l'é stàit un precursor ëd l'anàlisi infinitesimal.

Ël setor andoa Fermat a l'ha dàit soe contribussion pì amportante a l'é stàita la teorìa dij nùmer, dont a l'é considerà ël fondador ëd la teorìa moderna. An soe nòte a l'Aritmética ëd Diofant, a enonsia na caterva ëd teorema, an ësbossand-ne mach la dimostrassion, coma a l'era costumà a fé. Ëd tuti costi teorema (dont ël pì avosà a l'é l'ansidit Darié teorema ëd Fermat) a l'é peui stàita trovà na dimostrassion për da bon.

[modìfica] A pòrto sò nòm

• Cit teorema ëd Fermat.
• Equassion ëd Pell-Fermat.
• Grand teorema ëd Fermat.
• Nùmer ëd Fermat.
• Paràbole e ipérboj ëd Fermat.
• Prinsipi ëd Fermat.

[modìfica] Euvre prinsipaj

• Isagoge ad locus planus et solidus.
• De linearum curvarum cum lineis rectis comparatione.
• Veterum geometria promota.
• Arithmetica (publicà da sò fieul dël 1670).