Christiaan Huygens

Christiaan Huygens

Fìsich e matemàtich. A l'era nassù a L'Aja ël 14 d'avril dël 1629 e a l'é mòrt ambelelà l'8 ëd luj dël 1695.

Dal 1645 al 1647 a l'avìa studià drit a l'Università ëd Leyde e frequentà ij cors ëd Frans van Schooten. Peui, dal 1647 al 1649 a l'é passà al Colege d'Orange a Breda anté che, an dzorpì che studié drit, a l'é anteressasse ëd matemàtica.
Da che ch'a l'avìa vintedoi agn a l'ha ancaminà a publiché d'arzultà sientìfich anteressant.
Dël 1666 a tramuda a Paris, dagià che Luis XIV a l'avìa proponùje na pension, e a l'é un dij fondador dl'Academia dle Siense. A l'é a Paris ch'a pùblica soa euvra fondamental Horlogium oscillatorum e a rancontra Leibniz, dont a dventa amis.
Motobin malavi, dël 1681 a rintra an Olanda. La mòrt ëd sò protetor Colbert e la polìtica viaman pì reassionaria ëd Luis XIV a lo dëscoragio a torné an Fransa. Antlora a passa chèich agn a Londra, anté ch'a l'ha 'd rapòrt d'amicissia con Newton.
Ël darié tòch ëd soa vita a lo passa ant la solitùdin e la maladìa.

[modìfica] Sò travaj an matemàtica

An matemàtica sò travaj a rësguarda le proprietà dle curve e ël càlcol dle probabilità.
A studia vàire curve, 'me la siclòid, an ësmonend-ne le liure con dle proprietà fìsiche. A smon le nossion d'anvlup ëd na famija ëd rete, peuj dël 1673 cole ëd dësvlupà e dësvlupanta ëd na curva, tratand an particolar ël cas dla paràbola e dla siclòid. As devo ëdcò a chiel dij travaj sla quadradura dla paràbola e dij cont aprossimà dël nùmer π.
Huygens a arpija jë scambi ëd litre antra Pascal e Fermat an sël càlcol dle probabilità e a-i completa an soa euvra De ratiociniis in ludo aleae, ch'a peul consideresse ël prim tratà an sl'argoment. A antroduv la speransa matemàtica e a arzòlv dij problema ëd probabilità ch'a j'ero ëd mòda a l'época.

[modìfica] Sò travaj an fìsica

Ant la fìsica, Huygens a studia ël moviment dël pèndol, la teorìa dla lus, le laj d'arflession e 'd rifrassion, ël robaté dij còrp.
As devo ëdco a chiel l'anvension dl'orlòge a balansé e la fabricassion ëd lentìe ch'a l'han ameliorà la qualità dij telescòpio.

[modìfica] Euvre prinsipaj

• De ratiociniis in ludo aleae (1657);
• Horlogium oscillatorum (1673).