Piemont

Da Wikipedia.
Drapò piemontèis.png Vos an lenga piemontèisa
Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì


Bandiera della regione Piemonte.svg

Ël Piemont (Piemonte an italian) a l'é un pais dl'Euròpa meridional. A l'é stàit na nassion e në stat indipendent fin-a ai 17 ëd mars dël 1861, quand che, dòp ël process d'unificassion, a l'é stàit proclamà ël Règn d'Italia, dont a l'ha fàit part fin dal prinsipi. Adess ël Piemont a l'é na region aministrativa a statut ordinari dla Repùblica italian-a. Sò capleu a l'é Turin. Ël Piemont a l'é la sconda region pì granda d'Italia, con na surfassa ëd 25.399 km². A conta 4.462.828 abitant.

ItalyPiemont.png

Contnù

Geografìa [modìfica]

Na gran part dël Piemont, coma rafigurà ant l'atlant ëd Mërcator dël 1576

Ël Piemont a confin-a a òvest con la Fransa (region Provensa-Alp-Còsta Asura e Ròno-Alp), a nòrd-òvest con la Val d'Osta, a nòrd con la Svìssera (canton Valèis e Tesin), a est con la Lombardìa, a sud-est për un tòch cit con l'Emilia-Romagna e a sud con la Liguria.

A l'é bagnà da , da Tani, da Tesin, da Sesia, da Dòira Rivaria, da Deura Bàotia e da dj'àutri fium pì curt.
Ël 30,3% ëd la surfassa dla region a l'é compòsta da colin-e, ël 43,3% da brich e ël 26,4% a l'é an pian.
Ij brich prinsipaj a son j'Alp: ël Ròsa e ël Grand Paradis a passo ij 4000 méter, mentre 'l Viso a-i riva nen për 160 méter.
Le colin-e as treuvo ant ël Canavèis (a nòrd-òvest), le Langhe e 'l Roé (a sud-òvest) e 'l Monfrà (a sud). A-i son ëdco vàjre lagh alpin. Ël pì amportant e pì grand a l'é 'l Lagh Magior, che ansema al Tesin a marca 'l confin con la Lombardìa.

Clima [modìfica]

Ël clima an Piemont a l'é 'd tipo continental.

Stòria [modìfica]

Sità e provinse [modìfica]

Le provinse

Ël Piemont a l'ha 8 provinse:


Sità pì popolà dël Piemont:
Nom Abitant Provincia
1 Turin 906.608 Turin
2 Noara 102.817 Noara
3 Lissandria 91.593 Lissandria
4 Ast 73.734 Ast
5 Moncalé 55.059 Turin
6 Coni 54.914 Coni
7 Rìvole 50.694 Turin
8 Colegn 50.054 Turin
9 Ël Niclin 48.297 Turin
10 Seto Turinèis 47.000 Turin

Economìa [modìfica]

Ël Piemont a l'é na region con tradission industrial. La fàbrica pì amportanta a l'é la FIAT.
Importanta a l'é ëdcò l'agricoltura (ris, melia, gran e biarava). Grand importansa a l'ha la coltivassion dla vis ant le colin-e dle Langhe, dël Roé, dël Monfrà e 'd l'Àut Noarèis për la produssion ëd vin.

Aministrassion [modìfica]

Ël pressident ëd la Region a l'é Roberto Cota (dal 12 avril 2010).

Lenga [modìfica]

La lenga pì parlà a l'é l'italian. Àutre lenghe parlà son ël piemontèis, l'ossitan, ël franch-provensal, ël walser e 'l sinto. Ancheuj ëdcò ël romen, l'àrabo, l'albanèis e àutre lenghe a son parlà da j'imigrà. Ossitan, fransèis, franch-provensal e walser a son stàite arconossùe tanme lenghe minoritarie dël Piemont da la lej nassional n. 482 dël 15 dzèmber 1999, con la possibilità dle comun-e ëd diciaré sua àrea lenghìstica për podèj sfruté j'avantagi dla lej. La lenga piemontèisa a l'é comsëssìa tutelà da la lej 10 d'avril 1990, n. 26 che a la buta a pari 'd cole tutelà da la normativa nassional. A resta nen tutelà la lenga dla minoransa dij sinto, ij sìngher piemontèis che da squasi 500 agn a son part ëd la stòria dla region e dont lenga a l'ha pijait vàire element da piemontèis e fransèis.

Provincia ëd Turin:

Franch-provensal - 45 Comun-e

*1 Comun-a ch'a l'ha deliberà d'aparten-e ëdcò a la minoransa lenghìstica fransèisa.

Ossitan - 35 Comun-e

*18 Comun-e ch'a l'han deliberà d'aparten-e ëdcò a la minoransa lenghìstica fransèisa.

Provincia ëd Coni

Ossitan - 71 Comun-e

Provincia ëd Vërsèj

Walser - 6 Comun-e

Provincia dël Verban-Cusio-Òssola:

Walser - 6 Comun-e

Con la Lej Regional 10 avril 1990, n. 26, ël Piemont a arconoss quatr lenghe stòriche presente an Piemont: piemontèis, ossitan, franch-provensal e walser. Dòp, ël consej regional, a l'ha aprovà la lej regional 17 giugn 1997, n.37 ch'a l'ha fàit quàich modìfica a la L.R. 26/90, rinforsand l'idèja dla lenga coma utiss fondamental për la chërsùa e lë scambi tra colture diferente.

Lese ëdcò [modìfica]


Anliure esterne [modìfica]

Redcross-00.jpg
OMMI! Ma io non SO LEGGERE!!
E be'? :) È facile leggere una lingua che si parla già. Consulti questa pagina e vedrà, in un attimo anche Lei avrà il suo badge da bogianen :)
Drapò piemontèis.png
St'utent-sì a l'é un bogianen




OMMI! pero si YO no
SE LEER!

¿Y que? :) Es fácil aprender a leer un idioma que ya se habla. Consulte usted esta pagina y verá, en un momento tendrá usted su Badge de Bogianen :)

Reading piedmontese: please visit this page

61 425 artìcoj scrivù e na media ëd pàgine lesùe davzin a 1.750.000 pàgine l'ann!

Giandoja-mobilitassion-cit.jpg
'cò ti it peule travajé a fé pì granda e bela la wikipedia piemontèisa. Tùit a peulo gionté dj'anformassion, deurbe dij neuv argoment, deje na man ai volontari ch'a travajo ambelessì 'ndrinta. Rintra ant la Piòla e les coma avnì a fé toa part. I soma na gran famija e i l'oma da manca dël travaj ëd tuti. Se it la sente nen dë scrive n'artìcol, a-i son vàire travajòt da fé andova a fa pa da manca d'esse na cima a scrive për podej giuté. Mersì.

BANCHÈT dj'UTISS
Admin.jpg

Për dì la soa ansima a sta pàgina-sì ch'a-i daga 'n colp col rat an sël tilèt discussion. Për lasseje un messagi a j'aministrator ch'a varda ambelessì.


Lìber.jpg
Lìber për chi a veul amprende

a lese e a scrive mej an piemontèis, e che an fan d'arferiment a tùit për la coression ortogràfica dij test.


Keyboard-01.jpg
Për ёscrive dësgagià, ch'a dòvra la Tastadura piemontèisa!

E ch'a manca pa 'd vardesse la pàgina d'agiut për chi as anandia da zero.